فيپا در كتابخانه ملي : به بهانه نكوداشت پوری سلطانی

یادداشت — توسط در اسفند ۲۷, ۱۳۹۳ در ۷:۳۶ ق.ظ

بررسي اجمالي آثار پوري سلطاني نشان از تمركز ايشان بر روي يكي از حوزه هاي مهم كتابداري يعني سازماندهي اطلاعات دارد. تدوين سرعنوان هاي موضوعي، گسترش رده بندي هاي ديويي و كنگره، خدمات فني، راهنماي مجله هاي ايران ، و… همه و همه نظم ذهني اين بانوي كتابداري را نشان مي دهد. تلاش براي تدوين كتابشناسي ملي ايران در نيم قرن گذشته و ساير آثار او نشان دهنده برنامه ريزي دقيق ايشان در راستاي ارتقاي كتابداري به ويژه در حوزه سازماندهي اطلاعات بوده است.

يكي از تحولات حوزه سازماندهي اطلاعات، روند صدور فيپا همانند كشورهاي پيشرفته در كتابخانه ملي ايران بوده است. در اين ميان، پوري سلطاني ، فريبرز خسروي و افراد ديگر تلاش بسيار كردند تا بتوانند پايه هاي محكمي از فيپا را در كتابخانه ملي بنا نهند و به حق موفق بوده اند.

بنا بر اطلاعات موجود در وبگاه سازمان اسناد و كتابخانه ملي “فهرستنويسي پيش از انتشار (فيپا) عبارت است از فهرستنويسي توصيفي و تحليلي كتاب پيش از انتشار و درج آن در صفحه حقوقي يا صفحه شناسنامه همان كتاب. و فوايد زير را در بر مي گيرد.

  1. يكدستي و هماهنگي فهرستنويسي و سازماندهي كتب در سطح كشور.
  2. تسهيل امر فهرستنويسي توسط كتابداران در تمامي كتابخانه ها.
  3. جلوگيري از انجام كار تكراري.
  4. افزايش سرعت بازيابي منابع در كتابخانه ها.
  5. اطمينان از صحت و درستي آن.
  6. صرفه جويي در بودجه ، نيروي انساني، زمان ،مكان.
  7. تسريع امر اشاعه اطلاعات.
  8. تسهيل در ايجاد شبكه هاي اطلاعاتي و درواقع اشتراك اطلاعات كتابشناختي در سطوح ملي و بين المللي.
  9. افزايش سرعت گردش اطلاعات.

 

شكل‌ابتدايي‌و مختصر طرح فيپا را در كتابهاي‌چاپ‌سال 1346 به‌بعد دانشگاه‌تهران‌و 1349 به‌بعد خانقاه‌نعمت‌اللهي‌مي‌توان‌ديد. در سال 1371 كتابخانه ملي‌ايران‌اين‌طرح‌را به‌طور آزمايشي‌با برخي‌از ناشران‌به‌اجرا گذاشت‌و پس‌از موفقيت‌نسبي‌پيشنهاد قانوني‌شدن‌آن‌، طي‌طرحي‌در اسفند 1374 از سوي‌كتابخانه ملي‌به‌هيئت‌دولت‌ارائه‌شد كه‌تصويب نامه آن‌در تاريخ 8/12/1375 به‌كتابخانه ملي‌ابلاغ‌ و مسئوليت‌اجرايي‌طرح‌بر عهده‌كتابخانه ملي‌نهاده‌شد. در مهر 1377 كتابخانه ملي‌با همكاري‌وزارت‌فرهنگ‌و ارشاد اسلامي‌اجراي‌طرح‌را به‌طور رسمي‌آغاز كرد. اكنون‌با همراهي‌و مساعدت‌ناشران‌ بيش‌از 90% از كتابهاي‌منتشر شده‌در سطح‌كشور همراه‌با اين‌اطلاعات‌منتشر مي‌شوند. تخمين‌زده‌مي‌شود كه‌فقط‌سالانه‌بيش‌از يك‌ميليارد تومان‌صرفه‌جويي‌حاصل‌اجراي‌اين‌طرح‌است‌ ( سازمان اسناد و كتابخانه ملي، 1393).
“در سال 1386 طرح صدور فیپای الکترونیكي در كتابخانه ملي به اجرا درآمد و هم اکنون ناشران تنها از طریق سایت، درخواست خود را به واحد فیپا ارسال مي كنند و از این طریق برای کتابهای منتشره خود فیپا دریافت می نمایند” ( سازمان اسناد و كتابخانه ملي، 1393).حضور افراد غير كتابدار در پست هاي مهم كتابداري كتابخانه ملي و بعضا كتابداراني نه چندان دلسوز نسبت به كتابشناسي ملي در دهه اخير سبب شد تا از اهميت تكميل و ويرايش كتابشناسي ملي روز به روز كاسته شود و كار بدان جا رسد كه هر متخصص و غير متخصص سازماندهي اطلاعات از وجود اشكالات در كتابشناسي ملي صحبت كند.آسيب شناسي اين مساله قطعا در اين يادداشت امكان پذير نيست. اما بررسي آثار و عملكرد پوري سلطاني ها در كتابخانه ملي نشان مي دهد كه آنها در الگوسازي از كشورهايي پيشرفته در كتابداري و بومي سازي آن دقت لازم را مبذول داشته اند.گواه اين مدعا گسترش هاي رده بندي كتابخانه ملي در حوزه هاي اسلام، تاريخ ايران، ادبيات ايراني، مراكز آموزشي ايران و … است. همچنين فهرست نويسي كتابهاي لاتين بر اساس اصول و استانداردهاي جهاني و بومي سازي آن در زبان فارسي است. شايد يكي از دلايل نبود اقبال براي طرح جديد فيپا، الگوسازي نامناسب و غير اصولي از طرح هاي فيپا در جهان است.

مشكلات روند صدور فيپا در سال هاي اخير و رويكرد تامين رضايت ناشران و ارائه فيپا در حداقل زمان سبب گرديد تا بيش از گذشته كتابشناسي ملي مورد غفلت قرار گيرد. در حال حاضر نيز طرح هايي به بهانه اصلاح روند فيپا در كتابخانه ملي در جريان است كه پايه هاي محكم ساختمان بنا شده را فرو مي ريزد، بدون آنكه برنامه ريزي دقيقي براي ساخت بناي جديد وجود داشته باشد و روندي در اصلاح روند گذشته به كار مي رود كه حكم مسكني با عوارض زياد بر اندام هاي اصلي بدن دارد. گاهي نيز براي توجيه تغير انجام شده به عنوان طرحي در كتابخانه كنگره آمريكا و از بومي سازي و بررسي جوانب طرح كتابخانه كنگره صحبتي به ميان نمياد .

در سالهاي گذشته  نورالله مرادي طرح مشابه شماره كنترل پيش داده Preassigned Control Number (pcn) Program  كتابخانه كنگره را به كتابخانه ملي ارائه نمودند اما به نقل از ايشان ” بايد فلسفه طرح هاي به كار فته در كتابخانه هاي دنيا درك شود و سپس نحوه اجراي آن بومي سازي شود “( مرادي، 1394)

در چند ماه اخير نيز در سازمان بحث به كار گيري طرح ” شماره كنترل پيش داده” كه توسط  مرادي و در مقاطع مختلف مديريتي توسط افراد ديگر ارائه گرديد، قوت گرفت. همانگونه كه پيشتر اشاره شد،  عدم بررسي دقيق طرح كتابخانه كنگره و بومي نشدن آن طرح منجر به اجراي طرح فعلي فيپاي مختصر گرديد. نتيجه اين طرح صدور بيش از يازده هزار ركورد در اپك كتابخانه ملي بدون موضوع و رده است كه قبلا درسال هاي گذشته و حتي سال 1393 مشابه آن فيپاي كامل ارائه شده است. صدور فيپاي مختصر براي ديوان حافظ چه منطق و استدلالي مي تواند داشته باشد؟

بررسي تاريخچه فيپا در كتابخانه كنگره نشان مي دهد، فهرست نويسي پيش از انتشار از سال 1970 آغاز گرديده است و از سال 1971 سازمانها و دانشگاههايي براي همكاري در اين طرح به كتابخانه كنگره پيوسته اند . كتابخانه ملي پزشكي آمريكا از سال 1971 در حوزه هاي زيست پزشكي با كتابخانه كنگره همكاري دارد. در شرايط صدور فيپا بيش از 20 مورد را مشمول صدور فيپا نمي داند.( library of congress, 2015)همچنين اين كتابخانه دربرنامه شماره كنترل پيش داده (pcn)اعلام مي كند كه اين برنامه براي كتابهايي كه احتمال دارد در آينده جز مجموعه كتابخانه كنگره قرار گيرند شماره منحصر به فردي را ارائه ميدهد . و به 18 بند براي مواردي كه شامل اين طرح نمي شوند اشاره مي كند ازجمله كتابهايي كه قبلا منتشر شده اند، ترجمه هاو … (library of congess, 2015a) همچنين با ارائه اين طرح ، برنامه فيپا ملغي نشده است. و به روشني تفاوت دوطرح را بيان مي كند

درست در زماني كه جامعه كتابداري انتظار دارد كتابخانه ملي با تقويت بخش پردازش كتابخانه ملي ، امكانات پياده سازي استانداردهاي جديد سازماندهي اطلاعات را بر بستر فعلي مهيا سازد. اين تغيير نه چندان خوشايند و منطقي را شاهد بوده ايم. اميد است كتابخانه ملي با استفاده از خرد جمعي  بتواند تدبير مناسبي را در اين خصوص اتخاذ كند. در پايان پيشنهادات اينجانب به شرح زير ارائه مي گردد.

·        محدود كردن صدور فيپا : مثلا براي كتابهاي درسي ، كمك درسي و كتابهاي  تجديد چاپي در همه حوزه هاي موضوعي كه  براي چاپ يا چاپ هاي قبلي فيپا دريافت نموده اند.

·        تغيير زمان  صدور فيپاي فعلي(48 ساعته) و تفاوت زمان صدور فيپا براي كتابهايي كه نياز به موضوع سازي و فهرست نويسي بنيادي دارند.

·        بهره گيري از متخصصان موضوعي براي موضوع سازي

·        فراخوان همكاري دانشگاهها و مراكز اطلاع رساني براي فهرست نويسي پيش از انتشار

 

منابع و ماخذ:

 

سازمان اسناد و كتابخانه ملي(1394). درباره فيپا. قابل دسترس در 24/12/94

http://opac.nlai.ir/opac-prod/faq.do?command=showFAQ&type=2&code=1

مرادي، نورالله(1394). تماس تلفني با  نور الله مرادي 23/12/94.

ibrary of congress(2015). About CIP. Available in 15 march 2015

http://www.loc.gov/publish/cip/about/

library of congress(2015a). About PCN. Available in 15 march 2015

http://www.loc.gov/publish/pcn/about/

 

 


برچسبها: ,

    يك نظر

  • تهوری گفت:

    درود بر شما
    انشالله با تشکیل “کمیته بررسی طرح فیپای مختصر” در سازمان و همفکری اساتید فن و مدیران و دست اندرکاران صدور فیپا در کتابخانه ملی، نتایج خوب و قابل قبولی بدست خواهد آمد.

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك