معرفي كتاب:چکیده پایان نامه های دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه الزهرا (س)

نقد و معرفي — توسط در آبان ۲۲, ۱۳۹۳ در ۱۱:۲۳ ق.ظ
  • چکیده پایان­ نامه­ های دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س) سال­های 1383 تا 1386؛ سعید رضایی شریف آبادی، لعبت درخشانی؛ تهران: کتابدار: دانشگاه الزهرا (س)، 1387.

 

مقدمه

راه­یابی چکیده­نویسی در زبان فارسی به صورت مدوّن متأثّر از مؤسّسات آموزش عالی نوین در سال­های بعد از دهه پنجاه شمسی است. چنان­چه مرکز مدارک علمی ایران مبادرت به طبع منظّم دو مجموعه تحت عنوان چکیده مقاله­های مجلّه­های ایران در زمینه علوم اجتماعی (تهران: مؤسّسه تحقیقات و برنامه­ریزی علمی و آموزشی، 1358-1353) و چکیده مقاله­های مجلّه­های ایران در زمینه علوم (تهران: مؤسّسه تحقیقات و برنامه­ریزی علمی و آموزشی، 1356-1353) نمود (شعبانی، 1385، ص 74).

تهیه کتاب­شناسی­های موضوعی به­ویژه در زمینه پایان­نامه – که در توزیع محدود و با ضوابط خاصّی در کتابخانه­های دانشگاهی نگهداری می­شوند و دسترسی به آن­ها عمدتاً مستلزم مراجعه مستقیم به مراکز آموزشی است – تا چه اندازه دشوار و از دیگر سوی، در شرایط حاضر تا چه میزان راه­گشای پژوهش­گران است (استادزاده و استادزاده، 1387، ص 291). از میان مراجع تحقیق، رساله­های دانشگاهی، بر خلاف ارزش اطلاعاتی بالایی که دارند، به دلیل ضعف زیرساخت­های نظام اطلاع­رسانی علمی، بسیار غریب و ناآشنا مانده­اند و در عمل، امکان دسترسی پژوهش­گران به یافته­های آن­ها به سادگی مقدور نیست (عسکری، 1376، ص 23). گواه این ادّعا را می­توان در بازتاب بسیار ضعیف
پایان­نامه­های تحصیلی در منابع و مآخذ تحقیقات علمی داخلی ملاحظه کرد و این، همان درد کهنه­ای است که تاکنون وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به عنوان متولّی نظارت و هدایت پژوهش­های دانشگاهی راه­کار قاطع و موفّقی برای درمان آن ارایه نکرده است (استادزاده و استادزاده، 1387، ص 289). با وجودی که اخیراً معدودی از دانشگاه­ها و مراکز پژوهشی کشور، به­طور پراکنده، اطلاعاتی از تحقیقات خود به صورت چاپی یا الکترونیکی ارایه کرده­اند یا مراکزی چون پژوهشگاه اطلاعات و مدارک علمی ایران و کتابخانه منطقه­ای علوم و فناوری شیراز، با هدف
اطلاع­رسانی تحقیقات انجام شده، گام­هایی در این راستا از طریق ایجاد بانک اطلاعاتی یا انتشار خبرنامه برداشته­اند ولی این گام­های آهسته و خسته، نتوانسته است مشکل ضعف معرّفی پایان­نامه­های دانشگاهی را مرتفع سازد؛ چرا که بر اساس مبانی علم اطلاع­رسانی، بانک اطلاعاتی کارآمد و مطلوب، می­باید جامع، موثّق، روزآمد و مهم­تر از همه، سهل­الوصول باشد که متأسفانه جمع شروط مذکور در بانک­های اطلاعات علمی کشورمان ملاحظه نمی­شود (بابایی، 1374، ص 25).

 

 

معرّفی پدیدآورندگان اثر

دکتر سعید رضایی شریف­آبادی: دکتر سعید رضایی شریف­آبادی متولّد 1337 از تهران هستند. ديپلم رياضي خود را در سال 1356 از دبيرستان خوارزمي؛ كارشناسي علم اطلاعات و دانش­شناسی را در سال 1363 از دانشگاه علّامه طباطبايي؛ كارشناسي ارشد علم اطلاعات و دانش­شناسی را در سال 1369 از دانشگاه تهران؛ و دكتراي علم اطلاعات و دانش­شناسی را در سال 1376 از دانشگاه نيوساوت ولز استراليا اخذ کرده­اند. عنوان رساله دکتری ایشان عبارت بود از: «تأثير شبكه اينترنت بر فعاليّت­هاي پژوهشي، اطلاع­يابي و رفتار ارتباطي روان­شناسان دانشگاهي استراليا». ایشان فعالیّت­های اجرایی، آموزشی و پژوهشی، سخنرانی­ها و کارگاه­های آموزشی زیادی داشته­اند. در حال حاضر، ایشان استاد گروه علم اطلاعات و دانش­شناسی دانشگاه الزهرا (س) و نیز رئیس انجمن علم اطلاعات و دانش­شناسی ایران هستند.

لعبت درخشانی: لعبت درخشانی سرپرست کتابخانه دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س) هستند. از ایشان سه کتاب به نام­های “کتاب­شناسی اخلاق در ورزش: فتوّت­، جوانمردی، پهلوانی، عیّاری”؛ “کتاب­شناسی توصیفی دکتر سید جعفر شهیدی”؛ “اخلاق حرفه­ای در کتابداری و اطلاع­رسانی” در بازار موجود است.

 

معرّفی کتاب

کتاب از یک مقدمه و سه نمایه تشکیل شده است:­

1. نمایه اشخاص؛

2. نمایه جای­ها؛ و

3. نمایه موضوع.

مقطع زمانی چکیده پایان­نامه­های دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س)، سال­های 1383 تا 1386 است. در مقدمه، اهمّیّت پژوهش، نقش پایان­نامه­ها در تحقیقات، و نیز اهداف و پیشینه تحقیق آورده شده است. در مقدمه کتاب (ص 8) در اهمّیّت پایان­نامه­های تحصیلی آمده است که: «پایان­نامه­های تحصیلی -به عنوان شاخص تحقیقات علمی دانشگاهی- با تمام اهمّیّتی که در پیشبرد تحقیقات نظری و کاربردی دارند، به دلیل نبودِ یک نظام اطلاع­رسانی جامع غالباً ناشناخته می­مانند. یکی از فرصت­های گران­بهای پژوهش در دانشگاه­ها، پایان­نامه­های کارشناسی ارشد و دکتری است که بنا به دلایل بسیار از جمله این­که: این پژوهش کاری گروهی است که حداقل سه نفر (دانشجو، استاد راهنما و استاد مشاور) به آن می­پردازند و گروه متخصّص دیگر (تأیید اساتید گروه، رأی اساتید داور و غیره) نیز بر آن نظر دارند. هم­چنین نکته اقتصادی نیز باید در مورد پایان­نامه­ها مورد توجّه قرار گیرد، چرا که هزینه قابل توجّهی است که دولت و پایان­نامه­نویس برای نگارش هر پایان­نامه صرف
می­کند. لذا عدم توجّه به محتوای پایان­نامه­ها، عدم ارزیابی و ارزشیابی آن­ها، عدم استفاده از محتوای آن­ها و نیز چگونگی استفاده از پایان­نامه­ها به معنی بی­توجّهی به صرف بودجه بسیار است».

هم­چنان که در مقدمه کتاب نیز اشاره شده است: کار در قالب یک طرح پژوهشی و در 154 صفحه بر آن بوده است که به معرّفی 220
پایان­نامه تحصیلات تکمیلی از دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س) بپردازد. در مقدمه آمده است که این طرح به منظور رسیدن به اهداف زیر بوده است:

  1. ایجاد پایگاه اطلاعاتی از پایان­نامه­های فارغ­التحصیلان در سطح دانشکده.
  2. ایجاد امکان بهره­برداری محقّقان در داخل و خارج از دانشگاه الزهرا (س) از نتایج تحقیقات و پژوهش­های صورت گرفته در قالب عنوان پایان­نامه­ها با نظارت اعضای هیأت علمی این دانشکده.
  3. ایجاد امکان ارزیابی و جمع­بندی کلّی در زمینه­های موضوعی و تخصّصی از کل پایان­نامه­های فارغ­التحصیلان این دانشکده.
  4. ممانعت از دوباره کاری و تکرار موضوعات و عناوین واحد در داخل و خارج از این دانشکده.
  5. ایجاد سهولت در برنامه­ریزی دانشکده­ای در دانشگاه الزهرا (س) و اعمال سیاست هدایت در تحقیقات پایان­نامه­ای.
  6. تهیه فهرستگان از پایان­نامه­های موجود در کتابخانه دانشکده با رعایت استانداردهای چکیده­نویسی و نمایه­سازی.

در پیشینه تحقیق، به تهیه و انتشار چکیده پایان­نامه­هایی که اغلب دانشگاه­ها و مؤسّسات آموزشی و پژوهشی در ایران اقدام کرده­اند، اشاره شده است:

–        چکیده پایان­نامه­های دانشگاه هنر، تهیه­کننده صدیقه شوشه­ریز، ناشر دانشگاه هنر در چند مجلد در سال­های 83، 84، 85 و 86.

–        چکیده پایان ­نامه­ های دکتری دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه تهران، به اهتمام احد فرامرز قراملکی، ناشر دانشگاه تهران در سال 1387.

–        چکیده پایا ن ­نامه ­های کتابداری و اطلاع­رسانی، تدوین ماندانا صدیق بهزادی، ناشر کتابخانه ملّی جمهوری اسلامی ایران در سال 1379.

–        چکیده پایان­ نامه ­های زبان­شناسی (72-1345)، تدوین نرجس جواندل صومعه ­سرایی، ناشر کتابخانه ملّی در سال 1373.

–        و موارد بسیار دیگر.

اطلاعات کتاب­شناختی هر پایان ­نامه به شرح زیر است:

–        شماره رکورد (هم­چنین شماره ارجاع در نمایه­ ها)،

–        عنوان پایان ­نامه،

–        دانشجو،

–        استاد (استادان) راهنما و استاد (استادان) مشاور،

–        محل نگارش پایان ­نامه،

–        نام دانشگاه،

–        مقطع تحصیلی،

–        رشته تحصیلی،

–        سال دفاع از پایان­ نامه،

–        چکیده (توصیف مختصر)، و

–        توصیف­ گرها (کلیدواژه موضوعی).

متن اصلی اثر، بر اساس ترتیب موضوعی تنظیم شده است. پس از متن اصلی، بخش مربوط به نمایه ­ها آغاز می­شود. در این بخش، نمایه ­های اشخاص (پدیدآورندگان پایان­ نامه ­ها، استادان راهنما، استادان مشاور)، جای­ ها، و موضوع همراه با ارجاع­های لازم به ترتیب حروف الفبا در نظر گرفته شده است. ارجاع از این نمایه ­ها به متن کتاب بر اساس شماره رکورد است.

 

مزایای اثر

–        تهیه چکیده پایان­ نامه ­های کتابخانه دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی در دانشگاه الزهرا در ایران به شکل مجزّا تاکنون صورت نگرفته بود. بنابراین، تهیه چکیده پایان ­نامه ­های دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س)، از امتیازات این کار بود و می­تواند به عنوان الگویی برای کارهای بعدی در این زمینه قرار گیرد.

–        جست­وجوی داده­ها از طریق نمایه ­های سه­گانه (اشخاص، جای­ها، و موضوع) امکا ن­پذیر است.

 

نکاتی در خصوص اثر

–        توضیحات گردآورندگان در مقدّمه اثر، کامل و مبیّن ساختار اثر و محتویات هر بخش نیست.

–        چکیده­ ها به دقّت نمونه ­خوانی نشده ­اند و مرحله ورود اطلاعات، دقیق و فنّی انجام نشده است.

–        بهتر بود به جای واژه­ “توصیف­ گر­ها” از همان واژه­ی “کلیدواژه­ها” که در پایان ­نامه ­ها به­کار می­رود، استفاده می­شد.

–        گرچه در پشت جلد کتاب، راهنمای مدخل­ها به شکل تصویری و مثالی آورده شده است، امّا بهتر بود که در مقدمه کتاب، راهنمای استفاده از کتاب، به شکل کامل توضیح داده می­شد. در مثالی که در پشت جلد کتاب آمده است، شماره رکورد (هم­چنین شماره ارجاع در نمایه­ ها)، عنوان پایان­ نامه، نام دانشجو، مقطع و رشته، سال دفاع، توصیف مختصر، و کلیدواژه­ی موضوعی آورده شده است. امّا نقصی که بر راهنمای تصویری و مثالی استفاده از مدخل­ ها وارد است، این است که در مثال آورده شده، استاد راهنما، استاد مشاور و دانشجو به­طور دقیق مشخص نیست. مشخص نشده است که بعد از عنوان پایان­نامه، اولین نامی که آمده است، دانشجوست یا استاد راهنماست یا استاد مشاور است. حتّی، بعضی از پایان ­نامه ­ها، دو یا چند استاد راهنما و مشاور دارند که این مورد نیز باعث سردرگمی استفاده ­کنندگان از این کتاب می­شود. مثال­هایی که در زیر آمده است، ایرادات وارده را آشکار
می­سازد:

ص 26، رکورد 28: بررسی اصول و اهداف تعلیم و تربیت/ زهرا اطیابی؛ منصورعلی حمیدی؛ طیبه ماهروزاده؛ علی
تورانی.- تهران: دانشگاه الزهرا، 1382.

ص 56، رکورد 80: بررسی رابطه بین نگرش مذهبی، احساس معنابخش بودن زندگی و سلامت روان در دانشجویان
دانشگاه­های تهران/ فاطمه جمالی؛ کیانوش هاشمیان؛ زهره خسروی؛ مه­سیما پورشهریاری .- تهران: دانشگاه الزهرا. 1381.

ص 128، رکورد 202: مقایسه زمینه علمی و پیشرفت تحصیلی دانشجویان کارشناسی ارشد دانشگاه تبریز با سایر دانشگاه­های سراسر کشور/ صمد کریم­زاده؛ سبزعلی آقا­گل­زاده.- تهران: دانشگاه الزهرا. ارشد روانشناسی تربیتی، 1377.

–        با توجّه به این­که در جلد کتاب به نام دانشگاه اشاره شده بود، بنابراین ضرورتی نداشت که در تمامی مشخصات کتاب­شناختی چکیده پایان­نامه­ها، محل و نام دانشگاه آورده شود.

–         در اثر حاضر، روش تنظیم و نحوه استفاده از کتاب برای استفاده­کنندگان تشریح نشده است.

–        رشته­های موجود در دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س) تفکیک­بندی نشده است و در مقدّمه نیز اشاره نشده است که این کتاب، چکیده پایان­نامه­های کدام رشته­ها و مقاطع تحصیلی دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س) را در بر می­گیرد. از این رو، بهتر بود که ابتدا، رشته­های مختلف دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی بخش­بندی می­شد و آن­گاه در هر بخش، چکیده پایان­نامه­ها به ترتیب نام خانوادگی دانشجو آورده می­شد.

–        بهتر بود شماره بازیابی پایان­نامه­های موجود در کتابخانه دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س) در مشخصات کتاب­شناختی چکیده پایان­نامه­ها آورده می­شد.

–        بهتر بود تعداد صفحات پایان­نامه­ها نیز در چکیده پایان­نامه­ها آورده می­شد.

–        در بعضی از مشخصات کتاب­شناختی چکیده پایان­نامه­ها، مقطع و رشته تحصیلی آورده نشده است.

 

سخن پایانی

در مجموع می­توان بیان داشت که کتاب حاضر به دلیل آن­که در ایران، تهیه چکیده پایان­نامه­های دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی دانشگاه الزهرا (س) به شکل مجزّا تا کنون صورت نگرفته بود، کار شایسته و به­جایی بوده است و می­تواند به­عنوان الگویی برای کارهای بعدی در این زمینه قرار گیرد. هم­چنین، جست­وجوی داده­ها از طریق نمایه­های سه­گانه (اشخاص، جای­ها، و موضوع) امکان­پذیر است که بر غنای اثر
می­افزاید. بر اثر حاضر، نکاتی در رابطه با بازیابی بهتر اطلاعات پیشنهاد شد که با اصلاح نکات مطرح شده، این اثر می­تواند به شکل بهتر و آسان­تری مورد استفاده پژوهش­گران قرار گیرد.

 

پی­نوشت

1. کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش شناسی

 

منابع

استادزاده، زهرا؛ استادزاده، مریم (1387). انتشار بزرگ­ترین چکیده­نامه­ی موضوعی پایان­نامه­های دانشگاهی کشور. فصلنامه کتاب، 74،
289-294.

بابایی، محمود (1374). بررسی ساختار و وضعیت ذخیره و بازیابی اطلاعات در پایگاه­های اطلاعاتی. پایان­نامه­ کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع­رسانی، دانشکده علوم تربیتی و روان­شناسی، دانشگاه تهران.

شعبانی، احمد (1385). مرجع­شناسی تخصصی (با گرایش علوم انسانی و اجتماعی). تهران: چاپار.

عسکری، سهیلا (1376). بررسی تأثیر بانک­های اطلاعاتی در ارتقای کیفی پایان­نامه­های تحصیلی.پایان­نامه­ کارشناسی ارشد مدیریت دولتی، دانشگاه تهران.

 

 

 


برچسبها: , ,

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك