مقایسه تطبیقی میزان آشنایی و استفاده کتابداران کتابخانه‌های عمومی و دانشگاهی همدان از قابلیتهای وب 2.0

مقاله — توسط در مهر ۱۶, ۱۳۹۱ در ۱۰:۴۵ ق.ظ

این مقاله با همکاری منصوره حسینی شعار به رشته تحریر در آمده است.

چکیده

هدف پژوهش حاضر ، مقايسه تطبيقي تعیین میزان آشنایی و استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان از قابلیت های وب 2.0 است. پژوهش حاضر کاربردی و روش پژوهش پیمایشی است که با رویکردی توصیفی انجام شده است. جامعه آماری این پژوهش ، شامل كتابداران كتابخانه هاي عمومي(28نفر) و كتابداران كتابخانه هاي دانشگاهي (47 نفر) شهر همدان مي باشد. ابزار گرد آوری داده ها ، پرسشنامه ی محقق ساخته ای است که بر اساس مرور متون و منابع مرتبط و مشاهده های پژوهشگران از ابزارهای وب 2.0 طراحی شده است.نتایج پژوهش حاکی از آن است که میزان آشنایی كتابداران كتابخانه هاي عمومي همدان با  امکانات و قابلیت­های وب2.0 در حد كمي (46 درصد) و ميزان آشنايي كتابداران كتابخانه هاي دانشگاهي همدان در حد متوسطي(6/44 درصد) است. نتایج پژوهش نشان داد که میزان استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي از امکانات و قابلیت­های وب2.0 در حد  كم (57 درصد) و براي كتابداران كتابخانه هاي دانشگاهي در حد كم و متوسطي (6/42 درصد) است. بيشترين توانايي كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي در استفاده از پست الكترونيكي و وبلاگ بوده و كمترين توانايي نيز در زمينه استفاده از فليكر و ويكي است.

مقدمه و بیان مسأله

در دو دهه گذشته شاهد تحولات سريع كتابخانه در بهره گيري از فناوري اطلاعات بوده ايم. كتابخانه ها خدمات خود را مبتني بر فناوري اطلاعات و ارتباطات پيشرفته توسعه داده اند. يكي از اين فناوريهاي معمول ، وب 2 است كه به تازگي به عنوان نسل دوم فناوري براي ارتباطات پديد آمده است. وب 2 به شدت در عرصه ي تجارت الكترونيك ، تبليغات آنلاين و همچنين ساير خدمات آنلاين بكار گرفته شده است(Linh,2008). چنین پیشرفت هایی  منجر به پديد آمدن پديده ي كتابخانه 2 شده است كه در آن كتابخانه ها خدمات خود را بر پايه ابزارهاي وب 2 توسعه داده اند.مانس [1](2006) كتابخانه 2 را : استفاده تعاملي ، مشاركتي و تكنولوژي هاي چند رسانه اي مبتني بر وب براي خدمات كتابخانه اي مبتني بر وب تعريف كرده است. كتابخانه ها پيش از اين تحت تاثير پيشرفت هاي فناوري قرار گرفته اند ، اما آنچه بر كتابخانه ي 2 تاكيد مي كند ، مركزيت كاربر يا مشاركت كاربران در آن است. كاربران كتابخانه از طريق فناوري هاي كتابخانه 2 با كاركنان كتابخانه مشاركتي فعال و تعاملي دارند. در عصري كه اينترنت تهديدي براي كتابخانه ها محسوب مي شود ، كتابخانه 2 مي تواند يك ابزار بازاريابي استرات‍‍ژيك براي كتابخانه ها محسوب شود (Mansour&Idris,2010).

واژه ي وب 2 توسط تيم اوريلي[2] و ديل دوگرتي[3] در سال 2004 براي توصيف مدلهاي كسب و كاري كه در بحران دهه 1990 جان سالم به در بردند  ابداع شد. (O’Reilly,2005) پنج مفهوم اساسي وب 2 عبارتند از :

1.توليد محتوي توسط كـاربر[4]كـه اشــــــــــاره به خود نــاشري ، چــاپ و نشر شخصـــي و خود انتشـــاري دارد  . (Downes, 2004)

2.خرد جمعي : بيانگر آن است كه افراد يك گروه مي توانند مشكلات را بهتر از با هوش ترين فرد آن گروه حل كنند.

3.اشاعه اطلاعات

4.تاثير شبكه : اين واژه براي توصيف ارزش افزوده كاربران از خدمات بكار مي رود  .(Klemperer, 2006)

5.باز بودن : كاركردن با استانداردهاي باز ، استفاده از نرم افزارهاي باز ، خلق داده هاي باز ، توليد دوباره داده ها و كاركردن در محيطي نوآورانه و باز    .(Anderson, 2007 )

وب ۲ نشانگر مجموعه برنامه‌هاي نوظهوري است كه قابليت تعامل، غني‌سازي و استفاده آسان را براي كاربران دارد(O’Reilly, 2007).

جامعه ي كتابداري و اطلاع رساني اغلب به موضوع وب 2 مي پردازد.استفان[5] (2006) اظهار داشت بسياري از مردم با واژگاني مثل بلاگ ها ، ويكي ها ، پادكست ها ، آر اس اس ها و شبكه هاي اجتماعي وابسته و دوست هستند. او ادعا كرد كه هر كسي مي تواند در وب 2 ، اطلاعات را اضافه يا ويرايش كند. ابزارهاي ديجيتال به كاربران اجازه خلق ، تغيير و انتشار مطالبي پويا را مي دهد.از نظر ميلر[6](2006) رويكرد وب 2 مشاركتي است و اجازه خلق محتوي به كاربر مي دهد. آن درباره ي به اشتراك گذاري و ارتباطات است(Aharony,2009).

انفجاراطلاعات توليد شده كاربران در اينترنت، نمايانگر پتانسيل عظيم وب ۲ در غني‌سازي ارتباطات، امكان همكاري و ترويج نوآوري در وب ۲ است (Bawden,2007).

مفهوم  ، ابزارهای وب 2 ، بکارگیری این ابزارها توسط کتابخانه ها و همچنین میزان آشنایی کتابداران دانشگاهي با وب 2 مورد توجه پژوهشگران کتابداری و اطلاع رسانی قرار گرفته و تا کنون پژوهش هایي به این موضوعات پرداخته اند.نقش و اهميت كتابخانه هاي دانشگاهي در حمايت از آموزش و پژوهش و همچنين نقش كتابخانه هاي عمومي در ارايه ي خدمات به اقشار مختلف مردم بر كسي پوشيده نيست.به نظر مي‌رسد كتابخانه هاي عمومي در كشورهاي پيشرفته جاي خود را باز كرده و كتابداران چه به صورت حضوري و چه به كمك اينترنت و بهره گيري از فناوريهاي وب 2 تعامل خوبي را با مراجعين خود برقرار كرده اند. بنابراين كتابداران اين كتابخانه ها براي ارايه ي خدمات بهتر به مراجعين خود بايد با چنين مفاهيمي آشنا بوده و طرز استفاده از آن ها را بدانند.

پژوهش حاضر به بررسي تطبيقي ميزان آشنايي و استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان از قابلیت­های وب 2.0 مي پردازد. همچنين شناسایی بهترین امکان وب 2.0 جهت ارائه­ی خدمات به کاربران کتابخانه­های عمومی و دانشگاهی از دیدگاه جامعه پژوهش ؛ و نیز اینکه، توانایی این كتابداران در استفاده از کدام­یک از قابلیت­های وب 2.0 بیشتر و در استفاده از کدام­یک کمتر است ، از دیگر دغدغه­های این پژوهش قلمداد می­شوند.

 

پیشینه پژوهش

اهمیت روزافزون وب 2.0 منجر به انجام پژوهش­هایی در این زمینه و یا به طور جزئی­تر یک یا چند مورد از ابزارهای وب2.0 شده است. اما درباره­ی مقايسه تطبيقي ميزان آشنايي و استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي از قابيت هاي وب 2.0 تحقيقي صورت نگرفته است. در اين بخش ، پژوهش هاي مرتبط با موضوع مورد بررسي معرفي شده اند.

گروس و لزلی[7](2008) در پژوهش خود به بررسي و ارزیابی آموزش با استفاده از فناوری‌های وب ۲  (آموزش ۲) در کتابخانه دانشگاهی ادیت کووان[8] پرداختند و  این ابزارها را براي  آموزش و یادگیری  هشت کارمند جدید این کتابخانه به کار بردند. نتایج این پژوهش سودمندی استفاده از ابزارهای وب ۲ را برای آموزش مفاهیم مربوط به کتابخانه به کاربران نشان داد.

آهارونی[9] (2009) ، در پژوهشي به بررسی میزان استفاده دانشجویان کتابداری و اطلاع­رسانی از وب­2.0 پرداخت و چنین نتیجه­گیری كرده است که تمایل مناسب و میانه­ای بین دانشجویان کتابداری و اطلاع­رسانی در استفاده از ابزارهاي وب­2.0 وجود دارد. و نیز اینکه ویژگی­های شخصیتی و تسهیلات آموزشی در دریافت و درک دانشجویان کتابداری و اطلاع­رسانی در استفاده از وب 2.0 نقش مهمی دارد. وی ابزارهای وبلاگ، ویکی، فلیکر، آر.اس.اس. و شبکه اجتماعی را بررسی كرده و نتیجه­ گرفت که بیشترین استفاده مربوط به ویکی و کمترین استفاده مربوط به آر.اس.اس  است.

بورهانا، سی‌هلز و سالم [10](2009) ، در پژوهشــی با رویکرد کیفی و بـــا استفــــاده از پرسشنــامه ، فناوری‌های وب ۲ در یک کتابخانه دانشگاهی و از طریق تمركز بر دانشجویان کارشناسی دانشگاه ایالتی کنت[11]  بررسی کردند.  هدف اصلــــی اين پژوهش گردآوری نظرات و انتظارات دانشجویان از عملکرد وب  ۲ در کتابخانه بود تا از نتــــــایج آن در طراحی خدمات آینده در کتابخانه استفاده شود. نتایج پژوهش استفاده زیاد دانشجویان از شبکه‌هـــــــــــای اجتماعی نسبت به سایر ابزارهای وب ۲ ، علاقه زیاد آنان به فناوری‌های وب ۲ و تجربه آموزشی اندک از طریق ابزارهــــای وب ۲ را نشان داد.

رامانو و گنگ [12](2009) ، در پژوهش خود با تکیه بر استفاده از ویکی‌ها به کاربران مبتدی ژاپنی در يكي از دانشگاه‌هاي انگلستان و ارزيابي تجارب آن ها ، اهميت استفاده از اين ابزار را براي تحقيقات از راه دور و آموزش ـ به ویژه در کتابخانه‌های دانشگاهی  تاکید کرده‌اند.

كيم[13] (2010) ، با انجام پژوهشی ، كاركردهاي وب2.0 را در كتابخانه­هاي دانشگاهي و دانشجويان ، بر اساس ديدگاه مديريت دانش بررسي كرده است. پژوهشگر ، 230 كتابخانه دانشگاهي و 184 كاربر را به طور تصادفي انتخاب كرده است. در پايان پژوهش مشخص شد، آر.اس.اس. و وبلاگ به طور گسترده توسط كتابخانه پذيرفته و كاركرد برچسب­گذاري نيز به طور وسيع توسط كاربران پذيرفته شده است. یعنی کتابخانه­های دانشگاهی بیشتر از آر.اس.اس. و وبلاگ استفاده می­کنند و دانشجویان بیشتر تمایل به استفاده از برچسب­گذاری دارند.

منصور و ادریس[14](2010)  به بررسی كاربردهاي كتابخانه 2 در بين كتابداران دانشگاه بين المللي اسلامي مالزي پرداختند. اين مقاله همچنين به بررسي عواملي كه مي تواند بر اجراي موفقيت آميز كتابخانه 2 ، تاثير بگذارد ، مي پردازد.يافته ها حاكي از درك بالاي كتابداران از كاربردهاي كتابخانه 2 داشت. يافته ها همچنين حاكي از سطح بالاي تخصص در رايانه ، مرورگرهاي وب ، موتورهاي جستجو و استفاده زياد از بعضي برنامه هاي كاربردي وب 2 داشت. علاوه بر اين ميزان استفاده اين كتابداران از وبلاگ ها و ويكي ها زياد بوده است. آنها ديد مثبتي درباره ي كاربردهاي كتابخانه  2 داشتند و براي كسب اطلاعات بيشتر درباره ي ابزارهاي 2 تمايل نشان مي دادند. آنان همچنين نگراني هاي زيادي درباره ي چگونگي پياده سازي و اجراي برنامه هاي كتابخانه 2 داشتند.

اسفندیاری­مقدم و حسینی­شعار در پژوهش خود به بررسی میزان آشنایی و استفاده کتابداران کتابخانه­های دانشگاهی همدان از امکانات و قابلیت­های وب 2.0  پرداخته اند. نوع پژوهش كاربردي بوده كه به روش پیمایشی و با رویکرد توصيفي انجام شده است.نتایج پژوهش نشان داد که میزان آشنایی کتابداران با امکانات و قابلیت­های وب 2.0 در سطح متوسطی (6/44) است. و میزان استفاده آنها از امكانات و قابليت­هاي وب 2.0 در سطح متوسط و پايين (6/42) است. و نیز مشخص شد بیشترین توانایی کتابداران در استفاده از ایمیل و وبلاگ است و کمترین توانایی آنها در استفاده از امکانات و قابلیت­های وب 2.0 مربوط به فلیکر است (اسفندیاری مقدم و حسینی شعار ، 1390).

مرادی و همکارانش در پژوهشی به بررسی میزان بهره‌گیری از وب ۲ در کتابخانه‌های دانشگاهی کشورهای خاورمیانه پرداخته اند. آنان در پژوهش خود ضمن بررسی ميزان استفاده از ابزارهاي وب ۲ در وب­سایت­های كتابخانه‌های ایران و خاورمیانه ، میزان نفوذ این ابزار را بررسی کرده اند. یافته­های پژوهش نشان می­دهند میزان استفاده از ابزارهای وب ۲ در کتابخانه‌های خاورمیانه و ایران به استثنای ميزان ابزار اشتراک اطلاعات (13/80%)در سطح پایینی قرار دارد (مرادی و همکاران ، 1390).

   از بررسی پژوهش­های پیشین چنین بر­می­آید كه پژوهشگران یک یا چند مورد از امکانات و قابلیت­هاي وب2.0  را انتخاب کرده و بررسي نموده­اند و يا به بررسی آشنایی و استفاده کتابداران و کتابخانه های دانشگاهی از ابزارهای وب 2 پرداخته اند. حال آنكه تا كنون تحقيقي در خصوص مقايسه ميزان آشنايي و استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي از قابلیت های وب 2.0  صورت نگرفته است. با توجه به رسالت هاي مهم و در عين حال متفاوت اين دو نوع كتابخانه ، نتايج اين تحقيق مي تواند جالب توجه باشد .

اهداف پژوهش

هدف این پژوهش، به طور کلی مقايسه تطبيقي میزان آشنایی و استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان  از قابلیت های وب 2 است. همچنین ، معرفی موفق­ترین و ضعیف­ترین قابلیت­های وب2.0 به لحاظ این كتابداران در استفاده از آنها ؛ شناسایی عوامل موثر بر اجرای برنامه های وب 2 از دید این كتابداران ، و نیز شناسایی پیشنهادهای آنان برای استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0، از دیگر اهداف پژوهش حاضر خواهد بود.

پرسش­های اساسی پژوهش

1. ميزان آشنايي كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان از امکانات و قابلیت­های وب2.0 چه اندازه است؟

2. ميزان استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان از امكانات و قابليت هاي وب 2.0 چه اندازه است؟

3. توانایی كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان در استفاده از کدامیک از امکانات و قابلیت­های وب2.0 بیشتر و در استفاده از کدامیک از امکانات و قابلیت­های وب2.0 کمتر است؟

4. بهترین امکان و قابلیت وب2.0 برای اطلاع­رسانی و استفاده در کتابخانه­های عمومي و دانشگاهی همدان از دیدگاه کتابداران آن ها کدام است؟

5. پیشنهادهای كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان در استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 کدام هستند؟

روش­ ، جامعه پژوهش و ابزار گردآوری اطلاعات :

پژوهش حاضر از نوع كاربردي است كه به روش پیمایشی و با رویکرد توصيفي انجام شده است.

جامعه آماری پژوهش حاضر را كتابداران شاغل در كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي شهر همدان  تشکیل مي‌دهند. (کتابداران عمومي كه به  پرسشنامه پاسخ داده اند 28 نفر و كتابداران كتابخانه هاي دانشگاهي كه به پرسشنامه پاسخ داده اند 47 نفر مي باشد). شايان ذكر است كه تعدادي از كتابداران پرسشنامه مربوطه را كامل نكردند. (5 نفر از كتابداران كتابخانه هاي عمومي و 4 نفر از كتابداران كتابخانه هاي دانشگاهي).

ابزار مورد استفاده جهت گردآوری داده­ها، پرسشنامه محقق­ساخته­ای است که بر اساس مرور متون مرتبط و مشاهدات پژوهشگران از ابزارهای وب 2.0 طراحی شده است. پرسشنامه شامل 58 پرسش می­باشد که 7 پرسش آن مربوط به اطلاعات کاربران و 51 پرسش آن مربوط به آشنایی و استفاده از امکانات و قابلیت­های وب 2.0 (1.ويكي[15] 2.آر.اس.اس[16] 3.پيام­رسانى همزمان[17] (لحظه­اى يا فورى) 4. فلیکر[18] 5. فیس­بوک[19]، 6. وبلاگ[20]) است.

یافته­های پژوهش

در این بخش، یافته­ها و نتایج مربوط به سؤال­های پژوهش، به ترتیب ارایه می­شود.

 

پاسخ پرسش اول : ميزان آشنايي كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان از امکانات و قابلیت­های وب2.0 چه اندازه است؟

جدول 1 : توزيع كتابداران عمومي بر حسب ميزان آشنايي آنها با امکانات و قابلیت­های وب2.0

ميزان آشنايي با امکانات و قابلیت­های وب2.0

فراوانی

درصد

كم

13

46

متوسط

7

25

زياد

8

29

جمع

28

100

 

جدول 2 : توزيع كتابداران دانشگاهي بر حسب ميزان آشنايي آنها با امکانات و قابلیت­های وب2.0

ميزان آشنايي با امکانات و قابلیت­های وب2.0

فراوانی

درصد

كم

13

7/27

متوسط

21

6/44

زياد

13

7/27

جمع

47

100

  

با توجه به يافته­هاي جداول 1و 2 ، ميزان آشنايي كتابداران كتابخانه هاي عمومي همدان با  امکانات و قابلیت­های وب2.0 در حد كمي (46 درصد) است.اين در حالي است كه ميزان آشنايي كتابداران كتابخانه هاي دانشگاهي همدان در حد متوسطي(6/44 درصد) است. پیشنهاد می­شود جهت آشنايي و شناخت كتابداران كتابخانه هاي عمومي همدان با امکانات و قابلیت­های وب 2.0 برنامه­ريزي­هایی (مانند برگزاری کارگاه آموزشی و …) انجام گیرد.

پاسخ پرسش دوم : ميزان استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان از امكانات و قابليت هاي وب 2.0 چه اندازه است؟

جدول 3 : توزيع كتابداران عمومي بر حسب ميزان استفاده­ي آنها از ابزارهاي وب2.0

ميزان استفاده از ابزارهاي وب2.0

فراوانی

درصد

كم

16

57

متوسط

7

25

زياد

5

18

جمع

47

100

جدول 4 : توزيع كتابداران دانشگاهي بر حسب ميزان استفاده­ي آنها از ابزارهاي وب2.0

ميزان استفاده از ابزارهاي وب2.0

فراوانی

درصد

كم

20

6/42

متوسط

20

6/42

زياد

7

8/14

جمع

47

100

 

با توجه به جداول 3و4 ، ميزان استفاده كتابداران كتابخانه هاي عمومي از امکانات و قابلیت­های وب2.0 در حد كم (57 درصد) و براي كتابداران كتابخانه هاي دانشگاهي در حد كم و متوسطي (6/42 درصد)است. در كل به اين نتيجه مي رسيم كه هر چه ميزان آشنايي كتابداران با امكانات و قابليت هاي وب 2.0 كم باشد بالطبع ميزان استفاده از اين ابزارها نيز كم خواهد بود.

پاسخ پرسش سوم : توانایی كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان در استفاده از کدامیک از امکانات و قابلیت­های وب2.0 بیشتر و در استفاده از کدامیک از امکانات و قابلیت­های وب2.0 کمتر است؟

جدول 5 : توزيع كتابداران عمومي بر حسب توانايي استفاده آنها از امکانات و قابلیت­های وب 0.­2

استفاده كتابخانه­ها از كاربردهاي وب 2.0 در آينده

فراوانی

درصد

پست الكترونيكي (E-mail)

23

9/33

وبلاگ (Weblog)

19

9/27

گفتگوي همزمان (Chat)

فيس­بوك (Facebook)

آر.اس.اس (RSS)

فليكر(Flicker)

ويكي (Wiki)

16

5/23

            6

82/8

2

94/2

1

47/1

1

47/1

جمع

68[21]

100

جدول ­6 : توزيع كتابداران دانشگاهي بر حسب توانايي استفاده آنها از امکانات و قابلیت­های وب 0.­2

استفاده كتابخانه­ها از كاربردهاي وب 2.0 در آينده

فراوانی

درصد

پست الكترونيكي (E-mail)

40

7/37

وبلاگ (Weblog)

25

6/23

گفتگوي همزمان (Chat)

21

8/19

ويكي (Wiki)

15

2/14

فيس­بوك (Facebook)

2

9/1

آر.اس.اس (RSS)

2

9/1

فليكر(Flicker)

1

9/0

جمع

106[22]

100

    

طبق جداول  5 و6 ، بيشترين توانايي كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي در استفاده از پست الكترونيكي و وبلاگ بوده و كمترين توانايي نيز در زمينه استفاده از فليكر و ويكي است. بنابراين می­توان طبق این یافته­ها پیشنهاد داد که کتابداران برای ارائه خدمات به كاربران در کتابخانه­های دانشگاهی، از ایمیل، وبلاگ و گفتگوي همزمان (كه توانايي كتابداران در استفاده از اين امکانات و قابلیت­ها بيشتر است) استفاده کرده و البته سعي كنند توانايي خود را در استفاده از فيس­بوك، آر.اس.اس.و فليكر افزايش دهند.

پاسخ پرسش چهارم: بهترین امکان و قابلیت وب2.0 برای اطلاع­رسانی و استفاده در کتابخانه­های عمومي و دانشگاهی همدان از دیدگاه کتابداران آن ها کدام است؟

جدول ­7 : توزيع بهترين ابزار براي اطلاع­رساني و استفاده در كتابخانه­ها(دانشگاهي)

بهترين ابزار براي اطلاع­رساني و استفاده در كتابخانه­ها

N

اولويت

7

6

5

4

3

2

1

جمع سه اولويت اول

پست الكترونيكي (E-mail)

38

0

6/2

6/2

6/2

5/10

2/13

4/68

1/92

وبلاگ (Weblog)

34

0

0

8/8

6/17

6/20

6/20

4/32

6/73

آر.اس.اس (RSS)

28

6/3

6/3

8/17

3/14

1/32

25

6/3

7/60

گفتگوي همزمان (Chat)

30

3/13

3/3

7/16

7/16

10

3/33

3/3

6/46

ويكي (Wiki)

30

20

7/16

3/13

3/23

20

7/6

0

7/26

فيس­بوك (Facebook)

28

9/17

1/32

4/21

9/17

6/3

6/3

6/3

8/10

فليكر (Flickr)

26

6/34

6/34

2/19

7/7

0

8/3

0

8/3

جدول ­8 : توزيع بهترين ابزار براي اطلاع­رساني و استفاده در كتابخانه­ها(عمومي)

بهترين ابزار براي اطلاع­رساني و استفاده در كتابخانه­ها

N

اولويت

7

6

5

4

3

2

1

جمع سه اولويت اول

ايميل (E-mail)

20

0

8/2

6/3

2/4

6/8

2/24

5/56

3/89

وبلاگ (Weblog)

22

0

0

4/6

4/15

2/19

6/19

4/39

2/78

چت (Chat)

13

6/2

6/7

8/13

3/24

1/25

18

6/8

6/51

آر.اس.اس (RSS)

18

2/8

3/11

2/13

7/18

20

3/21

3/7

6/48

فيس­بوك (Facebook)

9

3/17

9/26

3/33

8/6

6/11

1/4

0

7/15

فليكر (Flickr)

15

7/13

4/22

4/31

9/25

6/6

0

0

6/6

ويكي (Wiki)

9

8/34

7/30

6/19

6/10

2/2

0

2

2/4

همانگونه که جداول 7 و 8  نشان می­دهد ، از نظر كتابداران بهترين امکان و قابلیت وب2.0 براي اطلاع­رساني و استفاده در كتابخانه­ها بر اساس سه اولويت اول، به ترتيب عبارتند از: 1- پست الكترونيكي ، 2-وبلاگ ، 3- آر.اس.اس . بنابراين، مي­توان گفت بهترين امکان و قابلیت­ وب2.0 براي اطلاع­رساني و استفاده در كتابخانه­ها از دیدگاه کتابداران، پست الكترونيكي و بدترين ، فليكر و ويكي است. با توجه به نتايج جداول 7 و 8  معمولاً كتابداران از بين امکانات و قابلیت­های وب 2.0 ابزارهايي را براي اطلاع­رساني و استفاده در كتابخانه­ها بهترين مي­دانند كه توانايي استفاده از آنها را دارند.

پاسخ پرسش پنجم : پیشنهادهای كتابداران كتابخانه هاي عمومي و دانشگاهي همدان در استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 کدامند؟

جدول ­9 :  توزيع پيشنهادات كتابداران عمومي براي توسعه استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 و رفع مشكلات

پيشنهادات براي توسعه استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 و رفع مشكلات

فراوانی

درصد

برگزاري كارگاهها و دوره های آموزشي

22

3/29

آموزش فناوری وب 2.0 به کتابداران

13

3/17

اگاهی مدیران و کتابداران از اهمیت لزوم استفاده از وب 2.0

16

4/21

گنجاندن برنامه وب2.0 در دوره­هاي تحصيلي دانشجويان

16

4/21

جذب متخصصان در زمينه وب2.0

8

6/10

جدول 10 : توزيع پيشنهادات كتابداران دانشگاهي براي توسعه استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 و رفع مشكلات

پيشنهادات براي توسعه استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 و رفع مشكلات

فراوانی

درصد

برگزاري كارگاه ها و دوره هاي آموزشي

28

6/59

آموزش از راه دور (پست الكترونيكي و اينترنت)

13

7/27

گنجاندن برنامه وب2.0 در دوره­هاي تحصيلي دانشجويان

25

2/53

جذب متخصصان در زمينه وب2.0

12

5/25

ساير موارد

3

4/6

     طبق داده­های موجود در جداول 9 و10 ، ملاحظه مي‌شود که بيشتر پيشنهادها براي توسعه­ی استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 كه توسط كتابداران بيان گرديده است ، شامل: برگزاري كارگاه ها و دوره­هاي آموزشي ،  گنجاندن برنامه وب2.0 در دوره­هاي تحصيلي دانشجويان و لزوم اگاهی مدیران و کتابداران از اهمیت لزوم استفاده از وب 2.0 بيان شده است. با به­كار­گيري پيشنهادات مطرح شده، مي­توان بستر مناسبي براي استفاده کتابخانه­ها از امکانات و قابلیت­های وب2.0 در آينده، فراهم كرد.

 

بحث و نتیجه­گیری

همانگونه که گفته شد ، وب 2.0 در سال 2004 مطرح گردید و در سالهای آغازين به صورت تئوری به معرفی امکانات و قابلیت­های وب2.0 پرداخته شد و پژوهش­ها در زمینه کاربرد امکانات و قابلیت­های وب2.0 در کتابخانه­ها­ بخصوص کتابخانه­های دانشگاهی در سالهای بعد انجام گرفت. نتایج پژوهش حاضر با پژوهش كونگ لين[23]، که میزان استفاده از وب 2.0 را در کتابخانه­های دانشگاهی استرالیا بررسی کرده است، همخوانی دارد. و همچنين با نتايج پژوهش آهارونی ، كه میزان استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 را بین دانشجویان کتابداری و اطلاع­رسانی بررسی کرده و نتیجه گرفت که میزان استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 در بین دانشجویان در حد متوسطی قرار دارد، چرا كه در پژوهش حاضر نیز مشخص گردید ، استفاده کتابداران کتابخانه­های عمومي و دانشگاهی همدان در استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 در سطح متوسط و پایین قرار دارد. نتایج پژوهش هان[24] نشان ­داد که آر.اس.اس. بیشترین کاربرد ، و آی.ام.، وبلاگ و ویکی کمترین کاربرد را در بین کتابخانه­های دانشگاهی برتر چین دارد. نتایج پژوهش حاضر نيز كه پنج مورد از امكانات و قابليت­هاي وب 2.0 را بررسي كرده است ، نشان داد که بيشترين توانايي كتابداران در استفاده از پست الكترونيكي و وبلاگ بوده و كمترين توانايي آنها در زمينه استفاده از فليكر است. نتایج پژوهش كيم[25]، آر.اس.اس. و وبلاگ را به عنوان ابزار مورد استفاده در کتابخانه دانشگاهی معرفی و بيان كرده است كه اين دو ابزار براي استفاده در كتابخانه­هاي دانشگاهي مناسب است. هارینارایانا[26] نیز به این نتیجه رسید که آر.اس.اس. و ای.ام بیشترین استفاده را در کتابخانه­های دانشگاهی دارد و کمترین استفاده کتابخانه­ها مربوط به ویکی می­باشد.

به نظر مي رسد كه دليل آشنايي و استفاده بيشتر كتابداران از ايميل ، وبلاگ و گفتگوي همزمان به دليل معرفي بيشتر اين ابزارها در جامعه و دليل استفاده ي كم آنان از ويكي ، فليكر ، آر اس اس  و فيس بوك به دليل ناشناخته ماندن آن ها ، عدم آشنايي با قابليت هاي اين ابزار ها و همچنين فيلتر بودن بعضي از اين سايت ها در ايران ، نظير فليكر و فيس بوك مي باشد.

پژوهش حاضر نشان داد، بیشتر کتابداران كتابخانه­هاي عمومي و دانشگاهي همدان در حد متوسطي با امکانات و قابلیت­های وب2.0 آشنایی دارند و استفاده اكثر كتابداران ، از این امکانات و قابلیت­ها نیز در سطح پایین است. توانایی کتابداران در استفاده از ایمیل و وبلاگ بیشتر از دیگر امکانات و قابلیت­هاست اما در زمینه استفاده از فلیکر و آر اس اس بسیار ضعیف هستند. همچنين، کتابداران اظهار داشتند که به ترتیب ایمیل ، وبلاگ ، گفتگوي همزمان و ویکی بهترين ابزار براي اطلاع­رساني و استفاده در كتابخانه­های دانشگاهی است.

برگزاري كارگاه ها و دوره­هاي آموزشي ، گنجاندن برنامه وب2.0 در دوره­هاي تحصيلي دانشجويان و لزوم اگاهی مدیران و کتابداران از اهمیت لزوم استفاده از وب 2.0 از جمله پيشنهادات كتابداران براي توسعه استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 پيشنهاد شده است.

همچنین بین میزان آشنایی کتابداران با امکانات و قابلیت­های وب2.0 و استفاده آنها از این امکانات و قابليت­ها، رابطه معنا­داري وجود دارد. کتابداران باید جهت حفظ جایگاه خود تلاش کنند تا با فناوری­های جدید آشنا شوند. امید می­رود که کتابداران با آشنایی بیشتر و عمیق­تر نسبت به امکانات و قابليت­هاي وب 2.0 بتوانند به طور موثرتری ، از اين امکانات و قابلیت­ها، در جهت ارائه خدمات به كاربران بهره­گيري نمايند.

 

 

پیشنهاد­های اجرایی پژوهش

  1. 1.     برنامه­ریزی جهت افزایش استفاده از امکانات و قابلیت­های وب 20 (بر اساس یافته­های جداول 3 و 4)
  2. افزایش آشنایی، شناخت و توانایی کتابداران در استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0 (بر اساس یافته­های جداول 1 و 2)
  3. 3.     ایجاد شرایط جهت استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0، برای ارائه خدمات بهتر به کاربران کتابخانه­های دانشگاهی (بر اساس یافته­های جدول 7 و 8).

 

 

پیشنهادهایی برای پژوهش آتی

  1. پژوهشی مشابه پژوهش حاضر، بر اساس توانایی کتابداران کتابخانه­های تخصصی و عمومی در استفاده از امکانات و قابلیت­های وب2.0
  2. بررسی کیفیت ارائه خدمات از طریق وب2.0 در کتابخانه­های دانشگاهی.
  3. بررسي ميزان آشنايي و استفاده دانشجويان و اساتيد كتابداري و اطلاع رساني از امكانات و قابيلت هاي وب 2.0

 

 

Abstract

The present study compares the levels of use and knowledge of the librarians involving in public libraries as well as Hamadan academic libraries about web 2 possibilities. This study is considered as an applied survey research that has been done with a descriptive method. Populations’ statistics of the given research consist of the numbers of librarians belonging to public libraries (28 people) and Hamadan academic libraries (47 people). The method of collecting data is a questionnaire designed by the authors. For the design of this questionnaire, we tried to help from many sources such as scientific literatures, the researchers’ observations concerning technology of web 2 and other relevant sources. The obtained results indicate that the level of librarians’ knowledge belonging to Hamadan public libraries is low (46%) and medium for Hamadan public academic (44.6%). The obtained results also showed that the level of use of librarian’ public libraries is low (57 %) and low to medium (42.6 %) for the librarians’ library academic. It seems that the maximum capability of librarians has been about the use of email and weblog. The librarians had the less capability regarding the use of the flicker and Wiki.

 

تقدير و تشكر :

بدين وسيله از راهنمايي هاي خانم دكتر شيما مرادي در تدوين و نگارش اين مقاله قدرداني مي شود.

 

 

منابع و مآخذ

اسفندیاری مقدم ، علیرضا ؛ حسینی شعار ، منصوره(1390). میزان آشنایی و استفاده کتابداران کتابخانه­های دانشگاهی همدان از امکانات و قابلیت­های وب 2.0.فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی ، ش 53.قابل دسترس در :

http://www.aqlibrary.org/index.php?module=TWArticles&file=index&func=view_pubarticles&did=1119&pid=10

مرادی ، شیما ؛ علی پور ، امید ؛ صابری ، مریم و فلاحتی ، آمنه(1390). میزان بهره‌گیری از وب ۲ در کتابخانه‌های دانشگاهی کشورهای خاور میانه.فصلنامه کتابداری و اطلاع رسانی ، ش 54. قابل دسترس در :

http://www.aqlibrary.org/index.php?module=TWArticles&file=index&func=view_pubarticles&did=1159&pid=10

Aharony Noa  )2009(. Web 2.0 use by librarians. Library & Information Science Research 31,pp 29–37.

Anderson, P. (2007, February). What is Web 2.0? Ideas, technologies and implications

for education. JISC Technology and Standards Watch. Retrieved December 17, 2007,

from http://www.jisc.ac.uk/media/documents/techwatch/tsw0701b.pdf

Bawden, D. (2007). After the Amazoogle: Web 2.0 and information research [Editorial].Journal of Documentation, 61(4), 461−462.

Burhanna,Kenneth J., Jamie Seeholzer and Joseph Salem Jr. )2009(. No Natives Here: A Focus Group Study of Student Perceptions of Web 2.0 and the Academic Library. The Journal of Academic Librarianship, 35(6),pp. 523–532.

Downes, S. (2004). Educational blogging. Educause Review, 39(5), 14−26.

Gross Julia & Lyn Leslie )2008(.Twenty three steps to learning web 2. The Electronic Library 26(6),pp 790-802.

Kim, Y.M. and Abbas, J. 2010. Adoption of Library 2.0 Functionalities by Academic Libraries and Users: A Knowledge Management Perspective, School of Library and Information Studies. 36 (3:( 211-218.

Klemperer, P. (2006). Network effects and switching costs: Two short essays for the new

palgrave. Retrieved April 10, 2007, from http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?

abstract_id=907502

Linh, Nguyen Cuong(2008). A survey of the application of Web 2.0 in Australasian university libraries. Library Hi Tech

Vol. 26 No. 4, pp. 630-653.

Maness, J. M. (2006). Library 2.0 theory: web 2.0 and its implications for libraries. Webology, 3(2), Article 25. Retrieved February 2, 2009, from http://www.webology.org/2006/v3n2/a25.html

Mansor, Yushiana, & Idris, Sufy Rabea Adawiyah (2010).   “Perceptions, awareness and acceptance of library 2.0 applications among librarians at the International Islamic University Malaysia.”   Webology, 7(2), Article 81. Available at: http://www.webology.org/ 2010/v7n2/a81.html

Miller, P. (2006). Introducing the Library 2.0 gang [Recorded telephone conference,

Talking with Talis series]. Retrieved April 20, 2007, from http://talk.talis.com/

archives/2006/02/introducing_the.html

O’Reilly, T. (2005). What isWeb 2.0?: Design patterns and business models for the next

generation of software. Retrieved, April 12, 2007, from http://www.oreillynet.com/

pub/a/oreilly/tim/news/2005/09/30/what-is-web-20.html

O’Reilly, T. (2007). What is Web 2.0: Design patterns and business models for the next generation of software. Communications and Strategies, 65, 17−37.

Ramanaua, Ruslan and Fawei Gengb )2009(.Researching the use of Wiki’s to facilitate group work. Procedia Social and Behavioral Sciences 1,pp. 2620–2626

Stephens, M. (2006). Exploring Web 2.0 and libraries. Library Technology Reports, 42(4),

8−15.


[1] Maness

[2] Tim O’Reilly

[3] Dale Dougherty

[4] User generated content (UGC),

[5]Stephens

[6]Miller

[7] Gross and Leslie

[8] Edith Cowan

[9]Aharony

[10] Burhanna, Seeholzer and Salem

[11] kent state university

[12] Ramanau and Gengb

[13]Kim

[14] Mansour & Idris

[15]- Wikis

[16]- RSS

[17] -Instant messaging

[18] -Flickr

[19]- Facebook

[20]-Weblog

[23] – Nguyen Cuong Linh

[24] -Zhiping han

[25] -Yong-Mi Kim

[26] – N.S. Harinarayana


برچسبها: , , , , , ,

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك