اگر انیشتین هم اینترنت داشت

يادداشت — توسط در بهمن ۱۵, ۱۳۹۰ در ۱۲:۰۱ ب.ظ

اينترنت و پديده‌هاي مرتبط با آن، از بزرگترين نعمات الهي براي بشر قرن 21 به شمار مي‌آيند. آنهایی كه هم دنياي قبل از اينترنت و هم دنياي اينترنت را تجربه كرده‌اند به خوبي مي‌دانند و مي‌توانند مقايسه كنند كه از دريچه‌ي اينترنت چه پنجره‌اي به روي جهان باز شده است. در گذشته، اگر مي‌خواستيد اطلاعي را كسب كنيد، حقيقتا مصيبت داشتيد و درصد بسيار زيادي از وقت پژوهشگر و آدم عادي صرف پيدا كردن مطالب مي‌شد. تازه، مطالبي هم كه پيدا مي‌شد، معلوم نبود چقدر نو یا كهنه و قديمي هستند. اما حالا، هر پرسش يا مشكلي كه برايمان پيش مي‌آيد، اولين جايي كه به ذهنمان خطور مي‌كند و با درصد بالايي از اطمينان مي‌توانيم پيش‌بيني كنيم كه پاسخمان را مي‌دهد اينترنت است. خلاصه تا اينجا اينترنت چيز خوبي است.

در جايي ديگر با دوستان صحبت مي‌كرديم كه دكتر حسابي چقدر کار علمی کرده، مطلب نوشته یا فلان كار اثرگذار را كرده؛ يا انيشتين و نيوتن چه کارهای مهم و علمي كرده‌اند. يكي از دوستان به طنز پرسيد، مي‌دانيد چرا اين بزرگان اين همه موفقيت كسب كرده‌اند؟ و جوابش اين بود كه: “اينترنت نداشته‌اند” و استدلال مي‌كرد كه اينترنت وقت و ذهن آدم را به روزي مي‌اندازد كه حقيقتا كار جدي و بزرگ كردن كمي برايش دشوار مي‌شود.

در راديو شنيدم كه مي‌گفت دانشمندان آمريكايي يك بيماري جديد را كه بيشتر در بين جوانان شايع است، كشف كرده‌اند كه نام آن “بيماري پيامك قبل از خواب” است و در جايي ديگر كه نمي‌دانم كجا بود، شنيدم كه كلينيكي در كره جنوبي ايجاد شده كه “بيماري دانلود” را درمان مي‌كند؛ خودم هم يكي دو سال پيش، تستي را دادم كه ميزان اعتياد اينترنتي را ارزيابي مي‌كرد. در جايي ديگر با دوستان صحبت مي‌كرديم كه دكتر حسابي چقدر کار علمی کرده، مطلب نوشته یا فلان كار اثرگذار را كرده؛ يا انيشتين و نيوتن چه کارهای مهم و علمي كرده‌اند. يكي از دوستان به طنز پرسيد، مي‌دانيد چرا اين بزرگان اين همه موفقيت كسب كرده‌اند؟ و جوابش اين بود كه: “اينترنت نداشته‌اند” و استدلال مي‌كرد كه اينترنت وقت و ذهن آدم را به روزي مي‌اندازد كه حقيقتا كار جدي و بزرگ كردن كمي برايش دشوار مي‌شود.

اگرچه در ابتدا از اینترنت تعریف کردیم و واقعا هم از خیلی نظرها قابل تعریف است، اما به قول شاعر که می‌فرماید: “عيب مي جمله بگفتي هنرش نيز بگو”، ما با کمی تغییر در این شعر، اول هنرش را گفتم تا از اين به بعد، كمي انتقادي به عيب‌هايش بپردازیم. اينترنت، علي‌رغم تمامي موهبت‌هايي كه با خودش آورده، دردسرهايي را هم ايجاد كرده كه كمابيش با آن آشنا هستيم يا اگر آنها را لمس نكرده باشيم، حداقل در مورد آنها شنيده‌ايم. آنچه مي‌خواهم در اينجا به آن اشاره كنم، به معناي ردكردن اينترنت نيست، بلكه هدف اين است كه ما با دقت و هوشياري در استفاده از اين ره‌آورد فناورانه، از لغزش‌ها و ضررهاي آن مصون مانده يا حتي‌المقدور شدت آنها را كاهش دهيم. برخی از چالش‌های مهم اینترنت که باید مورد توجه قرار گیرد به این شرح است:

1.       اعتياد اينترنتي

يكي از شايع‌ترين و مشكل‌سازترين عيوب اينترنت، اعتياد به اينترنت است. كساني كه با اينترنت دمخور مي‌شوند، به خاطر جذابيت‌هاي فراوان و سرگرم‌كنندگي آن، ديگر نمي‌توانند از آن دل بكنند. اين افراد، دائما در حال گشت و گذار در اينترنت هستند و علي‌رغم اينكه ممكن است كار جدي نداشته باشند، باز هم نمي‌توانند از جلوي رايانه متصل به ايتنرنت بلند شود. حال اگر به هر دليلي، دسترسي آنها به اينترنت قطع شده يا مجبور باشند كه از آن استفاده نكنند، دچار مشكلات روحي مي‌شوند و انگار چيزي را گم كرده باشند يا چيز مهمي را در زندگي‌شان از دست داده باشند، تمامي تلاش خود را در راه دسترسي به اينترنت به كار مي‌گيرند. اين حالت باعث مي‌شود كه نتوانند به كارها و وظايف عادي خودشان برسند و از لحاظ جسمي و روحي هم دچار مشكل شوند. اين افراد، مانند افراد معتاد به مواد افيوني، گاه حاضرند هزينه‌هاي گزافي را نيز در راه دسترسي به اينترنت بپردازند.

2.      وقت‌گير بودن اينترنت

همان‌گونه كه ذكر شد، اينترنت جذابيت و سرگرم‌كنندگي فراواني دارد. كافي است بر روي يك پيوند در يك صفحه كليك كنيد و همين طور پيوندها را دنبال كنيد. يكباره متوجه مي‌شويد كه ساعت‌ها است در حال گشت و گذار در اينترنت هستيد و بدون اينكه متوجه باشيد، مدت مديدي است چشم به مانيتور دوخته‌ايد و حتي در شرايط بدي هم نشسته‌ايد كه باعث صدمات جسمي فراوان به بدن مي‌شود. علاوه بر اين، به دليل همان جذابيت كاذب اينترنت و مطالب لذت‌بخش اما پراكنده آن، فرد معتاد به اينترنت، ديگر نمي‌تواند فعاليت‌هاي جدي را دنبال كند و خيلي از وظايف و مسئوليت‌هايش و حتي موقعيت شغلي و خانوادگيش به خطر مي‌افتد.

زماني كه با اطلاعات خيلي زياد مواجه مي‌شويد كه نمي‌توانيد همه آنها را مرور كرده يا از نظر بگذرانيد، از سوي ديگر قدرت تميز آنها و سوا كردن اطلاعات درست از غلط را هم نداريد، دچار تشويش و اضطراب شده و اين موضوع سر‌منشا مشكلات روحي و رواني ديگر مي‌شود

3.     سطحي شدن آدم‌ها

شايد تعبیر “اقيانوسي است به عمق يك بند انگشت” در مورد اينترنت تعبير درستي باشد. اطلاعات فراوان موجود در اينترنت، باعث مي‌شود كه افراد نتوانند مطالب را با حوصله و دقت خوانده و آنها را هضم كرده و ارتباط مناسبي بين آنها با مطالب قبلي برقرار كنند. البته خيلي‌ از مخالفین هم استدلال مي‌كنند كه افراد دائم دارند در اينترنت مطالعه مي‌كنند و اين باعث افزايش دانش و آگاهي آنها مي‌شود. درست است كه اين افراد در محيط اينترنت مطالعه مي‌كنند، اما مطالعه سطحي، با عجله و در اغلب مواقع بدون هدف است. همين  موضوع باعث مي‌شود كه اين افراد به مرور سريع مطالب عادت كرده و خود نيز به نوعي سطحي شوند. به عبارت ديگر، ولع سريع‌خواني و ردشدن براي رسيدن به مطالب ديگر را دارند و اين باعث مي‌شود كه خودشان هم به عارضه “سطحي‌نگري” دچار گشته و از تعمق و تحليل مطالب و مسائل باز بمانند.

4.     آلودگي اطلاعات

بسياري از مطالب موجود در اينترنت، مطالبي هستند كه براي گروه‌ها يا مقاصد ويژه‌اي ارائه شده‌اند و به طور نا‌خواسته در جستجوها يا دنبال كردن پيوندها، به دست افراد مي‌رسند. حال آنكه اين اطلاعات، نه تنها كمكي به افراد نمي‌كنند بلكه آنها را از مسير مناسب هم دور کرده و چنانكه در بالا اشاره شده، چون افراد دچار سطحي‌نگري شده‌اند و قدرت ارزيابي مطالب را ندارند، نمي‌توانند اطلاعات سره را از ناسره تشخيص دهند، هر اطلاعاعی را، درست یا غلط، بكار گرفته و گاهی دچار لغزش‌ در صحت اطلاعات مي‌شوند. از اين حالت بدتر، اطلاعات غلط يا ناقص موجود در اينترنت است كه گاه باعث مي‌شوند افراد به گمراهي افتاده و دانشي از بن و بنياد اشتباه در ذهن آنها شكل بگيرد. ما در دنياي كتابداري و اطلاع‌رساني، بحث جامعيت و مانعيت را داريم كه اگر چه جامعيت (يعني همه اطلاعات) خوب است اما از مانعيت (يعني دقت) مي‌كاهد. در مورد اينترنت هم اين موضوع صدق مي‌كند، چرا كه اطلاعات درون آن زياد است که حسنی به شمار می‌آید، اما معلوم نيست كه این اطلاعات دقيق و صحيح باشد.

5.     وب‌گردي بي‌هدف

محيط اينترنت به گونه‌اي است كه اگر شما كار خاصي هم نداشته باشيد، باز مي‌تواند ساعت‌ها شما را از اين سايت به آن سايت بكشاند و در آخر هم چيزي دستگيرتان نشود. اگر بي‌هدف در‌گير اينترنت شويد، مي‌بينيد كه ساعت‌ها وب‌گردي بي‌هدف و بي‌نتيجه داشته‌ايد. وقتي انسان بيهوده و بي‌هدف كاري را انجام مي‌دهد، چون خودش هم نمي‌داند دنبال چيست، بنابراين دچار حرمان و ياس مي‌شود و از اينكه بيهوده وقت خود را هدر داده، ناراحت شده و احساس‌هاي منفي در او به وجود مي‌آيد.

6.      بيماري‌هاي روحي

مهمترين مشكلي كه اينترنت ممكن است براي بشر به وجود بياورد مشكلات روحي است. حتی اگر در شرايط ايده‌آل، شما با هدفي مشخص بدنبال اطلاعات علمي و صحيح بگرديد، زماني كه با اطلاعات خيلي زياد مواجه مي‌شويد كه نمي‌توانيد همه آنها را مرور كرده يا از نظر بگذرانيد، از سوي ديگر قدرت تميز آنها و سوا كردن اطلاعات درست از غلط را هم نداريد، دچار تشويش و اضطراب شده و اين موضوع سر‌منشا مشكلات روحي و رواني ديگر مي‌شود. يا شكل ديگر آن، كه بيشتر در كشور ما رايج است، مواجهه با سايت‌هاي فيلتر شده يا سرعت پائين اينترنت نيز خودش باعث مشكلاتي مي‌شود. چرا كه در حديث هم داريم كه “الانسان حريص علي ما منع” ( يعني: انساي نسبت به آنچه از آن منع شده است، حريص مي‌شود). در چنين حالتي، حس كنجكاوي فرد شديدا تحريك شده و فكر مي‌كند كه چه اطلاعات مهمي بوده كه او از دسترسي به آنها محروم شده و اين احساس عدم دسترسي به اطلاعات، خودش مشكلات روحي ايجاد مي‌كند. در مواجهه با این موقعیت، فرد تلاش مي‌كند به روش‌هاي ديگر به آن اطلاعات دست پيدا كند و چون از روش‌هاي غيرقانوني (بر اساس قوانين جاری كشور)، استفاده مي‌كند، دچار ترس، اضطراب و عذاب وجدان مي‌شود كه اينها نيز عواقب روحي زيادي دارند. البته منكر اين نيستم كه وب‌درماني[1] و رفع مشكلات روحي با اينترنت، يكي از راه‌حل‌های جديد رفع مشكلات روحي و رواني است، اما اين حالات هم به هر حال در هنگام استفاده از اينترنت پيش مي‌آيد.

7.     بيماري‌هاي جسمي

بيماري‌هاي جسمي ناشي ار اينترنت را می‌توان به دو دسته تقسيم كرد:

  • بيماري‌هاي مستقيم ناشي از اينترنت
  • بيماري‌هاي غير‌مستقيم ناشي از اينترنت.

بيماري‌هاي جسمي كه به طور مستقيم از اينترنت حاصل مي‌شوند، بيماري‌هايي هستند كه در هنگام استفاده از اينترنت بر اثر فشارهاي جسمي يا عدم استفاده صحيح بوجود مي‌آيند. همان‌گونه كه ذكر شد، يكي از عادات بد در ارتباط با اينترنت، استفاده مداوم و نشستن طولاني براي دسترسي به آن است. اين عادت باعث مي‌شود كه افراد مدتي طولاني به مانيتور خيره شوند و چون جذابيت‌ها هم بالا است، ديگر حتي فراموش مي‌كنند كه پلك بزنند و اين باعث فشار بر چشم و خشكي چشم و اختلال بينايي مي‌شود. همچنين خيلي وقت‌ها اشعه مانيتور و استفاده مداوم باعث سردرد و دردهاي ديگر مي‌شود. علاوه بر اين، نشستن طولاني باعث كمردرد، مشكلات استخواني، اضافه وزن و … مي‌شود كه جزء بيماري‌هاي جسمي و جديِ ناشي از اينترنت به شمار مي‌آيند.

نوع دوم بيماري‌هاي جسمي اينترنتي، بيماري‌هاي غيرمستقيم جسمي يا بيماري‌هايي است كه از بيماري‌هاي روحي-رواني ناشی از اینترنت حاصل می‌شوند. همه مي‌دانيم كه مشكلات روحي و رواني و به خصوص استرس، منشا بسياري از بيماري‌هاي جسمي هستند. چنان‌كه ذكر شد، اينترنت باعث بسياري مشكلات روحي و رواني مي‌شود كه انعكاس آنها به صورت بيماري‌هاي شايع جسمي از جمله سردرد، اختلالات مغزي، اختلالات حركتي و… بروز پیدا می‌کند.

8.     انزواطلبي

از ديگر مشكلات اينترنت، انزواطلبي افراد است. معتادين اينترنتي يا كساني كه به صورت نامتعارفي از اينترنت استفاده مي‌كنند، همه چيز را در آن جستجو مي‌كنند و در بسياري از مواقع دچار اختلالاتي در رفتارهاي اجتماعي مي‌شوند. جذابيت‌هاي كذايي اينترنت، به گونه‌ای بر اين افراد اثر مي‌گذارد كه اينان به راحتي نمي‌توانند از مانيتور خود جدا شده و در فعاليت‌هاي اجتماعي، روابط خانوادگي يا دوستي واقعي، مشاركت داشته باشند. اگر هم مجبور شوند در جمع بوده يا ساعاتي را بدور از دنياي مجازي بگذرانند، اغلب عصبي و مانند كساني که گمشده‌ای دارند، پريشان احوال هستند.

فرجام سخن

آنچه در اينجا بيان شد، تمامی مشكلات ناشي از اينترنت نيست، بلكه برخي از مهمترين آنها است. از سوي ديگر، ذكر اينها به معناي ردكردن و بد دانستن اينترنت هم نيست، چه نيك مي‌دانيم، اينترنت چه نقشي حياتي در زندگي امروز بشر بازي مي‌كند و زندگي بدون اينترنت، مانند زندگي بدون برق و ساير امكانات زندگي است. همچنين در اين نوشته به مسائل اخلاقي نظير پورنوگرافي يا سوء رفتارهاي ديگر ناشي از اينترنت مانند جرائم اينترنتي، هم اشاره‌اي نشد كه آنها مقوله‌اي جدا و پرداختني مستقل مي‌طلبند.

هدف از بيان مطالب و مشكلات بالا، توجه و تمركز بر رفتارهاي غير‌طبيعي و استفاده‌هاي نا‌مطلوب از اينترنت بود. طبيعي است كه هيچ عقل سليمي، اينترنت و مزاياي فراوان ناشي از آن را نمي‌تواند نفي كند. در اينجا نيز تاكيد بر اين است كه اگر استفاده معقول و مناسب باشد، نه تنها بد و نكوهيده نيست كه بسيار هم مي‌تواند مفيد و ثمر‌بخش باشد، اما، مانند هر پديده فناورانه ديگر، کج‌رفتاری و سوء استفاده از آن است كه نكوهيده و ناپسند است. البته بايد به يك نكته هم توجه داشت كه اينترنت به دليل كشش‌هاي زيادي كه دارد، خيلي زود افراد را وارد حيطه رفتارهاي نا‌صحيح كرده و وقت و انرژي آنها را شديدا هدر مي‌دهد. بنابراین، افراد بايد هميشه متوجه بوده و دقت كنند كه در استفاده از آن دچار اختلال و سوءرفتار نشوند.


[1] . Webotheraphy


برچسبها: , , ,

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك