نرم افزارهای اجتماعی در کتابخانه‌ها

نقد و معرفي — توسط در مرداد ۱۶, ۱۳۹۰ در ۹:۵۲ ق.ظ

Farkas, Meredith G. Social software in libraries: building collaboration, communication, and community online. Medford, NJ: Information Today Inc., 2007. xxiv, 320 pp. ISBN 978-1-57387-275-1 $39.50

در سال‌هاي اخير و تحت تاثير گسترش کاربرد محيط اطلاعاتي و ارتباطي وب بحث شبکه‌هاي اجتماعي و فناوري هاي مربوط به آن که تحت عنوان کلي وب2 مطرح مي‌شود به بحثي جالب و مورد توجه تبديل شده است و علاقمنداني از رشته‌هاي گوناگون علمي و پژوهشي به مطالعه درباره آن مشغولند. وب با بهره‌گيري از سازوکارها و فناوري‌هاي ارتباطي متفاوت به محيطي براي تعاملات اجتماعي تبديل شده است. از جمله اين سازوکارها به نرم‌افزارها و محيط‌هاي مجازي و اجتماعي مي‌توان اشاره کرد که زمينه برقراري ارتباط بين کاربران و مجموعه‌هاي کاربري را فراهم مي‌کنند. صرفنظر از قابليت‌هايي که ابزارهاي جديد فراروي کاربران قرار مي‌دهند اين که چنين تعاملاتي در چه بستري رخ مي‌دهد نيز از اهميت برخوردار است. کتابخانه‌ها به دليل اينکه زمينه‌ساز بسياري از تعاملات اجتماعي هستند مي‌تـوانند با برخورداري و بکارگيري از سازوکارهاي ارتياطي جديد به گسترش جامعه کاربري و تنوع خدمات و منابع اطلاعاتي خود بپردازد.

مرديث فارکاس[1] با آگاهي از اهميت اين فناوري‌ها و لزوم کاربرد آنها در کتابخانه‌ها به نوشتن کتابي تحت عنوان «نرم‌افزارهاي اجتماعي در کتابخانه‌ها:  ايجاد همکاري، ارتباط و اجتماع به صورت پيوسته»  همت گمارده است. وي که رياست اقدامات آموزشي دانشگاه نرويچ[2] در نرتفيلد[3] را بر عهده دارد عضو هيات علمي گروه کتابداري و اطلاع‌رساني دانشگاه ايالتي سن جوزه[4] است و دوره‌هايي در ارتباط با نرم‌افزارهاي اجتماعي و فناوري‌هاي وب2 برگزار مي‌کند. وي نويسنده وبلاگ مشهور «اطلاعات مي‌خواهد که آزاد باشد»[5] و نيز سازنده وبلاگ ارزشمند ديگري تحت نام «موفقيت کتابخانه‌ها: ويکي بهترين فعاليت‌ها»[6] است. او بخاطر فعاليت‌هاي سازنده و متنوعي که در حوزه وب2 و کاربرد فناوري در غني‌سازي حرفه اطلاع‌رساني صورت داده است عنوان «جنبشگر و تحولساز»[7] را از مجله کتابخانه[8] که از معتبرترين مجلات کتابداري و اطلاع‌رساني است دريافت کرده است.

چنين سابقه‌اي از او فردي با تجربه و دانش فراوان در حوزه تعاملات اجتماعي در محيط وب ساخته است. شيوه نگارش روان او بعلاوه اين انتظار را دربين خوانندگان آثارش پديد آورده است که از او اثري متمايز و ممتاز به بازار نشر ارائه گردد. واکنش‌هاي بسياري که در نتيجه انتشار کتاب از سوي صاحبنظران مختلف صورت گرفته است گواه استقبال و پذيرشي است که از اين کتاب به عمل آمده است. فارکاس در سايتي که اختصاصاً براي کتابش و در جهت تکميل مطالب آن و نيز بخشيدن هويتي سازگار با فناوري‌هاي وب2 به آن طراحي کرده است[9] نقل‌‌قول‌هاي بيش از دوازده نفر از صاحبنظران معروف را در تاييد کتاب آورده است که در نوع خود جالب توجه است.

وي در اولين صفحه از کتابش نرم‌افزارهاي اجتماعي را ابزارهايي تعريف کرده است که حداقل دو شرط از  شرايط سه‌گانه زير را داشته باشند:

الف. امکان ارتباط، همکاري و ايجاد اجتماعي پيوسته بين مردم را ميسر سازند؛

ب. قابل هم‌افزايي[10] ، اشتراک، استفاده دوباره و ساخت دوباره بوده و يا هم‌افزايي را تسهيل کنند؛

پ. به مردم امکان يادگيري آسان ونيز بهره‌برداري از رفتار و دانش ديگران را مهيا کنند.

نويسنده بر اين باور است که نرم‌افزارهاي اجتماعي در ده سال اخير توسعه‌ يافته‌اند و تبلور ايده محيط وبي هستند که در آن هم مي‌توان خواند و هم مي‌توان نوشت[11] هر چند ابزارهايي مانند ليست‌هاي ايميلي بيش از دو دهه قدمت دارند.

بايد گفت که کتاب به منظور ارائه مقدمه‌اي جامع بر نرم‌افزارهاي اجتماعي و کاربرد آنها در کتابخانه‌ها تاليف شده است. نويسنده براي نيل به اين منظور در فصل اول پس از تعريف نرم‌افزارهاي اجتماعي به ويژگي‌هاي آنها مي‌پردازد. اين ويژگي‌ها عبارتند از:‌ توليد و اشتراک آسان محتوا، همکاري پيوسته[12]، گفتگوهاي پراکنده و همزمان، مجموعه‌هايي کاربري از پايين به بالا،‌ بهره‌برداري از خرد جمعي، شفافيت،‌ شخصي‌سازي، قابليت حمل و فائق آمدن بر محدوديت‌هاي مکاني و زماني. وي با شرح هر يک از اين ويژگي‌ها دورنمايي مناسب از آنها و قابليت‌هايي که دارند در ذهن خواننده ايجاد مي‌کند. سپس وي به دلايل لزوم کاربرد نرم‌افزارهاي اجتماعي در کتابخانه‌ها مي‌پردازد. از جمله اين دلايل مي‌توان به کاربرد آنها توسط کاربران، ايجاد خدماتي متناسب با توانمنديهاي کاربران، افزايش ارتباطات داخلي و اشتراک دانش بين کارشناسان و حرفه‌مندان اطلاع‌رساني و نيز دسترس‌پذير بودن خدمات در هر شرايط ممکن را مي‌توان نام برد.  بعلاوه وي بر اين اعتقاد است  که کتابداران با کاربرد اينگونه از نرم‌افزارها مي‌توانند به پژوهش‌هاي اقتصادي،‌ بازرايابي، خدمات مرجع ، همکاري، آموزش و ايجاد درگاه‌هايي براي منابع کتابخانه‌اي دست بزنند و بر جمعيت کاربران و نوع خدماتشان بيفزاند.

با فراهم کردن چنين دورنمايي نويسنده فصل‌هاي بعدي کتاب را به ترتيب به وبلاگ‌ها، وبلاگ‌ها در کتابخانه‌ها، آر. اس. اس، ويکي‌ها، اجتماعات پيوسته[13]، شبکه‌هاي اجتماعي، نشانه‌گذاري اجتماعي[14] و پالايش مشترک[15]، ابزارهايي براي  مرجع پيوسته همزمان[16]، انقلاب تلفن همراه، پادکست،‌ اسکرين‌کست و ودکست(براي ساخت فايل‌هاي فلش و ويرايش فايل‌هاي ديداري)، و بازي‌ها اختصاص داده است.

نمونه‌هايي از کاربرد موفقيت‌آميز اين نرم‌افزارها در برخي کتابخانه‌ها و مصاحبه‌هايي که با کتابداران درباره کاربرد آنها صورت گرفته است بر ارزش محتوايي اين فصل‌ها افزوده است. هر چند کتاب براي کتابداران به نگارش درآمده است براي ساير گروه‌هاي شغلي و حتي کاربران و تازه‌کاران نيز قابل استفاده است.

به زعم منتقداني مانند فيتزجرالد[17](2007) فارکاس چارچوب ساخت‌يافته‌اي از فناوري‌هاي مختلفي که در حال حاضر تحت پوشش کلي وب2 جاي مي‌گيرند فراهم ساخته است. هر يک از اين ابزارها با بحثي از کاربردهاي بالقوه آنها در بستر کتابخانه‌ها دنبال شده است. بيشتر فصل‌ها داراي نمونه‌هايي از کاربرد اين نرم‌افزارها در برخي کتابخانه‌ها هستند. چنين ويژگي‌هايي به کتاب محتوايي واقع‌گرايانه و کاربردي داده‌اند. سه فصل پاياني کتاب به پيوند دادن کاربرد نرم‌افزارهاي اجتماعي در کتابخانه‌ها به جامعه کاربران، روش‌هاي هماهنگي و روزآمد بودن با اين نرم‌افزارها و در نهايت انديشه‌هاي نويسنده درباره گرايشات آتي و نرم‌افزارهاي اجتماعي اختصاص يافته است. در هر فصل منابع منتخب و فهرستي از سايت‌هاي مورد استناد در فصل آورده شده است و در پايان کتاب نمايه قرار دارد.

از جمله ويژگي‌هاي خاص کتاب استناد به سايت‌هاي وب و وبلاگها و نه مقالات مجلات و نيز گواهي  رفع مسؤوليت[18] مي‌توان اشاره کرد که مورد اخير ناظر بر اين امر است که نويسنده و ناشر هيچگونه مسؤوليتي در قبال آسيب‌هاي احتمالي ناشي از کاربرد ايده‌هاي کتاب را پذيرا نيستند. اين کتاب به همراه کتاب هاي بردلي[19](2007) و کيسي و ساواستينک[20](2007) از جمله اولين کتاب‌هايي هستند که به کاربرد فناوري‌هاي وب2  در کتابخانه‌ها پرداخته‌اند و در برخي از نقدهاي صورت گرفته(مانند فيتزجرالد، 2007)‌بين آنها مقايسه صورت پذيرفته است. در حاليکه کتاب بردلي بر کاربردهاي خاص اين فناوري‌ها و کتاب کيسي و ساواستينک بر لزوم تغيير رويکردهاي سازماني در راستاي کاربرد اين ابزارها تاکيد داشته‌اند فارکاس دورنمايي مناسب از گستره ابزارهاي بيشتري را فراهم ساخته و شيوه نگارش ساده و ايده‌هاي کاربردي و واقع‌گرايانه او کتاب را براي استفاده کارمندان کتابخانه‌ها داراي ارزش ساخته است.

هرچند کتابخانه‌ها ناگزير از مواجهه با چنين فناوري‌هايي هستند اما چنين دلبستگي به اين فناوري‌ها بدون توجه به مشکلاتي که براي کتابخانه‌ها ايجاد مي‌کنند خواننده آگاه را با تامل مواجه مي‌سازد. در حقيقت کاربرد اين گونه فناوري‌ها بايد با توجه به جامعه‌ا استفاده کننده،‌ خدمات، امکانات و منابع مالي کتابخانه صورت گيرد و به عبارت ديگر از آنها بايد به گونه‌اي محتاطانه استفاده کرد تا بتوان از بروز مشکلات جلوگيري کرد.

 

Bradley, Phil. (2007) How to use Web 2.0 in your library.London: Facet Publishing.

 

Casey, Michael & Savastinuk, Laura. (2007) Library 2.0: A Guide to Participatory Library Service, Information Today Press.

 

Fitzgerald, H. (2007). Review of: Farkas, Meredith G.. Social software in libraries. Medford, NJ: Information Today Inc., 2007, Information Research, 12(4), review no. R272  [Available at: http://informationr.net/ir/reviews/revs272.html]


[1] . Meredith Farkas

[2] .NorwichUniversity

[3] .Northfield

[4] .San JoseUniversity

[5] . Information Wants to be Free; Available at: http://meredith.wolfwater.com/wordpress/index.php

[6] . Library Success: A Best Practices Wiki: http://www.libsuccess.org/index.php?title=Main_Page

[7] . Mover and Shaker

[8] . Library Journal

[9] . Available at: http://www.sociallibraries.com/

[10] . Syndicated

[11] . Read/write Web

[12] . Online collaboration

[13] . Online communities

[14] . Social bookmarking

[15] . Collaborative filtering

[16] . Synchronous Online Reference

[17] . Fitzgerald

[18] . Disclaimer

[19] . Bradley

[20] . Casey and Savastinuk


برچسبها: ,

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك