حق مالکیت معنوی در کتابخانه‌های دیجیتالی و پیشرفتهای آتی فناوری اطلاعات در جامعه

فناوري, كتابداري و اطلاع رساني — توسط در آذر ۶, ۱۳۸۹ در ۹:۲۳ ق.ظ

چکيده:

كتابخانه‌هاي ديجيتالي سازمان‌هايي هستند كه منابعي از قبيل كاركنان متخصص را براي انتخاب، تركيب و ترتيب، فراهم‌كردن دستيابي معقول به مجموعه‌ها، تفسير، توزيع، حفظ صحت و دوام آن ها و نيز تضمين استفاده تمام وقت از مجموعه آثار ديجيتالي فراهم مي‌سازند، به‌طوري كه به‌سهولت و با هزينه مناسب مورد استفاده يك جامعه قرار گيرد. نكته‌اي مهم در ارتباط با منابع كتابخانه‌هاي ديجيتالي اين است که منابع ديجيتالي در جهان نوين در مسير همگامي و همراهي با منابع چاپي به‌دست استفاده‌كنندگان مي‌رسد. بنابراين كتابخانه‌هاي ديجيتالي در حال حاضر تقويت کننده و پشتيبان كتابخانه‌هاي سنتي به‌شمار مي‌آيند و نمي توان آن ها را جدا و منفک از کتابخانه هاي سنتي دانست. گردآوري اطلاعات و در دسترس قرار دادن آن براي استفاده کنندگان، مسائل اجتماعي فراواني را در پي دارد. افراد يا موسساتي که اقدام به ساخت کتابخانه ديجيتالي مي کنند بايد به مسائل قانوني و اخلاق اين کار به صورت کامل واقف باشند. يکي از مسائل مهم در اين زمينه رعايت حق مولف يا کپي رايت است که عدم به کار گيري آن پيشرفت هاي آينده يک جامعه را در زمينه فناوري اطلاعات با بحران روبه رو خواهد کرد که قرار است در اين مقاله بدان پرداخته شود.

مقدمه:

كتابخانه هاي ديجيتالي از ديدگاه آرمز[1](1381) مجموعه‌اي سازمان‌يافته از اطلاعات به همراه خدمات وابسته هستند  كه بر روي يك شبكه و در ساختارهايي رقومي در دسترس قرار دارند. بورگمن[2](2000) معتقد است كه اين اصطلاح چند معني دارد و از نظر او اين تعاريف حول دو محور قرار دارند: از ديدگاه تحقيق، كتابخانه‌هاي ديجيتالي مجموعه‌هايي هستند كه براي جامعه بهره‌گير گردآوري شده‌اند. از ديدگاه حرفه كتابداري، كتابخانه‌هاي ديجيتالي موسساتي هستند كه خدماتي اطلاعاتي را در قالب رقومي فراهم مي‌آورند(ديگان1382، 36). از ديدگاه موسسه‌هاي عضو فدراسيون كتابخانه‌هاي ديجيتالي[3]، كتابخانه‌هاي ديجيتالي سازمان‌هايي هستند كه منابعي از قبيل كاركنان متخصص را براي انتخاب، تركيب و ترتيب، فراهم‌كردن دستيابي معقول به مجموعه‌ها، تفسير، توزيع، حفظ صحت و دوام آنها و نيز تضمين استفاده تمام وقت از مجموعه آثار ديجيتالي فراهم مي‌سازند، به‌طوري كه به‌سهولت و با هزينه مناسب مورد استفاده يك جامعه تعريف شده يا مجموعه‌اي از اين جوامع قرار گيرد. اين تعريف از هر نظر يك تعريف جامع و مانع است، زيرا شامل ديگر كاربردهاي اين اصطلاح نيز مي‌شود. تعاريف ديگر به يك يا چند مورد موجود در اين تعريف توجه دارند، در حالي‌كه ديگر وظايف اين سازمان را ناديده مي‌گيرند.

يک کتابخانه ديجيتالي تحقيقاتي، براي کاربرانش به عنوان مجموعه اي از اطلاعات موجود در مکان هاي مختلف به حساب مي‌آيد و با تمام ابزارهاي موجود، قابل استفاده خواهد بود.  چگونگي توسعه مجموعه در يک محيط خارج از دسترس به خوبي يک محيط قابل دسترس و فيزيکي از موضوعاتي است که کمتر توسط کتابداران پيشنهاد شده است؛ چرا که کتابخانه‌ها از نظر آنان نيازي به دسترسي به اطلاعات الکترونيکي ندارند، زيرا اطلاعات در هر جايي در شبکه قابل دسترس خواهد بود)چاندرا[4] 2003، 23).

منابع ديجيتالي شامل اطلاعاتي است كه در پايگاه‌هاي اطلاعاتي الكترونيكي با حجم بسيار زياد وجود داشته ودرقالب‌هاي چندرسانه‌اي، منابع شنيداري، ويدئو، عكس، متون نوشتاري و انواع مختلفي از مواد اطلاعاتي قابل دسترس است. حجم عظيم منابع اطلاعاتي با شيوه‌هاي خاص ذخيره‌سازي در مخازن ديجيتالي نگهداري شده و به‌سرعت در حال گسترش مي‌باشد. توسعه ونفوذ بسيارزياد اين منابع در عرصه پژوهش‌هاي علمي، به ايجاد كتابخانه‌هاي ديجيتالي منجر شده است. كتابخانه‌هاي ديجيتالي نسل جديد كتابخانه‌ها و مراكز اسناد هستند كه مي‌توانند در عرصه‌هاي گوناگون نقش موثري ايفا کنند. اين مراكز توانايي زيادي در ايجاد زمينه مناسب، به‌منظور بهره‌گيري سودمند از منابع ديجيتالي را دارا هستند. نكته‌اي مهم در ارتباط با منابع كتابخانه‌هاي ديجيتالي اين است که منابع ديجيتالي در جهان نوين در مسير همگامي و همراهي با منابع چاپي به‌دست استفاده‌كنندگان مي‌رسد. بنابراين كتابخانه‌هاي ديجيتالي در حال حاضر تقويت کننده و پشتيبان كتابخانه‌هاي سنتي به‌شمار مي‌آيند و در راستاي اهداف کتابخانه‌هاي سنتي گام بر مي‌دارند و نمي‌توان آن‌ها را از لحاظ هدف و محتوا با کتابخانه‌هاي سنتي متفاوت دانست؛ بلکه از نظر قالب و ابزار ذخيره‌سازي اطلاعات، سطوح دسترسي، سرعت، دقت و ارتباط‌هاي پيوسته از راه‌دور  با آن‌ها متفاوت هستند.

حفاظت مواد ديجيتالي:

به دليل افزايش ارزش ذخيره اطلاعات در يك محيط الكترونيكي، راهبرد‌هاي حفاظت كتابخانه‌اي پس از انجام مجموعه‌سازي و فراهم‌آوري مواد، تحول يافته‌اند. طرح حفاظت از كتابخانه‌هاي تحقيقاتي، دسترسي به تمامي اجزاي اطلاعاتي منابع ديجيتالي را درآينده خواستاراست؛ اما در مفهوم آن چه ما حفاظت در محيط ديجيتالي مي‌ناميم نيز ابهاماتي وجود دارد. مفهوم حفاظت، به نگهداري يا باز توليد همه اجزاي اطلاعاتي و نيز به حفظ كردن اصالت و اعتبار و ارزش آن ها اشاره دارد. اين مفهوم براي مواد ديجيتالي پيچيدگي زيادي دارد. زيرا بستگي به اجزاي اطلاعاتي در محيط الكترونيكي دارد. در حقيقت اطلاعات ديجيتالي و منابع الكترونيكي به‌طور اساسي تحقيقات دانشگاهي را تغيير داده‌‌اند. همچنان كه قيمت مواد چاپي افزايش مي‌يابد، دسترسي و كاربرد صورت الكترونيكي مواد نيز جذاب‌تر شده و كتابخانه‌ها نيز اقدام به سرمايه‌گذاري وسيع‌تري در اين زمينه (فناوري اطلاعات) كرده‌اند. مساله مرتبط با نياز به حفاظت منابع ديجيتالي، افزايش ضريب اطمينان به كتابخانه‌ها به‌عنوان يك توليد‌كننده خدمات ديجيتالي است كه بايد با اهداف موسسه‌اي و اداري سازمان مادر ارتباط داشته باشد. از آن جا که هزينه تهيه مواد ديجيتال نسبت به مواد چاپي بيشتر است و نيز اين مواد نسبت به مواد چاپي آسيب پذير تر هستند؛ لذا مساله حفاظت و نگهداري آن ها نيز از اهميت بيشتري برخوردار خواهد بود.

براي حفاظت منابع بسيار با ارزش در هنگام نقل و انتقال و نيز در تهيه رونوشت‌هاي ديگر، ديجيتال‌سازي مي‌تواند عاملي موثردرراهبرد نگهداري و حراست از منابع اطلاعاتي سازمان‌ها محسوب شود(آندرسون[5]2004، 1). حفاظت ديجيتالي مواد بر تغيير شكل مواد آسيب ديده تمركز دارد البته با هدف حفاظت از محتواي مواد كه از حفاظت فيزيكي مواد مجزاست؛ زيرا تنها عاملي كه مي‌تواند نسخه تكراري فايل هاي ديجيتالي را بسازد، بدون آن كه از محتواي آن ها كاسته شود،  فناوري ديجيتالي است.

همان گونه که بايستي با شيوه هاي نوين به حفاظت فيزيکي از مواد ديجيتالي پرداخت، به همان ميزان حفاظت از محتواي مواد ديجيتال نيز يکي از مواردي است که بايستي به طور جدي بدان پرداخته شود؛ چرا که مواد ديجيتال بدون داشتن محتوا داراي ارزش نيستند هرچند که آن مواد بسيار هم از لحاظ قيمت بالا باشد. بعبارتي ديگر مهمترين هدف از تهيه مواد ديجيتال نگهداري اطلاعات به صورت ديجيتال است تا مدت زمان بيشتري بتوان از آن ها استفاده نمود و ديرتر خراب شوند. در صورت از بين رفتن اطلاعات و محتوا، وسائل ديجيتال نيز با آن همه تجهيزات، کارآمد نخواهند بود. يکي از آسيب هايي که ممکن است محتواي آثار ديجيتال را در معرض خطر قرار دهد، خطر سرقت اطلاعات و در واقع بي توجهي به حقوق معنوي تهيه کنندگان اين آثار است که عواقب جبران ناپذيري بر پيکره فناوري اطلاعات يک جامعه مي تواند داشته باشد.

چالش هاي عدم به کارگيري مديريت حقوق ديجيتال درعصر نوين :

در استفاده از منابع ديجيتالي بايد توجه داشت كه بهره‌گيري از اين كتابخانه‌ها با مشكلات خاصي روبه رو است. زمان نگهداري اين منابع و عمر مفيد آنان و نيز مشكلات استفاده از رايانه در جنبه‌هاي گوناگون آن از زمره چالش‌هاي پيش‌روي كتابداران در مواجهه با اين‌گونه منابع مي‌باشد. در ارتباط با منابع اطلاعاتي كه در محيط وب عرضه مي‌شوند، زمان دسترسي به اين گونه منابع اطلاعاتي بايستي زياد باشد تا بتوان در فواصل مختلف به آن ها دسترسي داشت. تهيه نسخه‌هاي پشتيبان از منابع در صورتي كه اطلاعات دچار خدشه شود، مي‌تواند در حفظ اطلاعات بسيار موثر باشد. انطباق و هماهنگي ميان ابزارهاي فناوري با ماده اطلاعاتي كه در مراحل مختلف ذخيره‌سازي، سازماندهي، بازيابي و توزيع اطلاعات مورد استفاده قرار مي‌گيرد، ضروري است.

مي[6](2006) با بيان مباني مديريت حقوق ديجيتالي توضيح مي‌دهد كه حقوق مالكيت معنوي و هنجارهاي اجتماعي در ارتباط با استفاده مجدد از محتواي ديجيتالي، كتابداران را با مشكلاتي مواجه مي‌سازد كه عمدتا در قالب مالكيت و بهر‌ه‌گيري از منابع ديجيتالي مطرح مي‌شود. وي با تشريح دو شيوه و روش مديريت حقوق ديجيتالي به نقش سخت‌افزارها و نرم‌افزارهاي مرتبط پرداخته و روش‌هاي حقوقي و خصوصيات هر يك را در اين رابطه معرفي مي‌كند. علاوه بر آن با تحليل و بررسي دو موقعيت مطالعاتي، ابعاد جديدي از مشكلات مديريت منابع ديجيتالي را مطرح ساخته كه به‌ويژه در ارتباط با بخش نرم‌افزاري به تشريح بيشتر آن مبادرت مي‌ورزد. اين بخش‌ها در ارتباط با منابع ديجيتالي در معرض آسيب‌پذيري بيشتري قرار دارند. همچنين وي با طرح مباحث تخصصي در ارتباط با مديريت حقوق ديجيتالي به نقش اثربخش آن در حمايت از حقوق مالكيت معنوي مي‌پردازد و ارتباط ميان آن ها را بيان مي‌كند.

مقوله حقوق ديجيتالي يكي از موارد جديدي است كه مورد عنايت كتابداران قرار گرفته است. شيوه انتشار منابع ديجيتالي متفاوت از اطلاعات چاپي است. هم‌زمان با توليد بيشتر منابع ديجيتالي، برخي چالش‌هاي جدي و مهم نيز در ارتباط با  حفاظت از حقوق مالكيت معنوي آن ظاهر مي‌شود. استفاده غيرقانوني از اين‌گونه منابع افزايش يافته است. بي‌توجهي به حقوق معنوي صاحبان آثار ديجيتالي، زيان‌هاي قابل ملاحظه‌اي به مولفان وارد مي‌سازد.  بايد اظهار داشت كه حمايت از حقوق پديدآورندگان منابع ديجيتالي، در واقع سبب رشد، توسعه و گسترش فرهنگ ديجيتالي در جامعه مي‌شود. چنانچه اين قانون در مورد منابع و آثار ديجيتال اعمال نگردد چه بسا که بسياري از پديدآورندگان اين آثار از انجام اين امور خودداري ميکنند و سعي مي کنند تا آثار خود را به همان شيوه چاپي و سنتي ارائه نمايند و اين باعث مي شود تا جامعه از پيشرفت هاي روز و گسترش هاي بعدي در اين زمينه باز بماند و نفع شخصي جاي منافع عام و همگاني را در جامعه خواهد گرفت. شيوه‌هاي حفاظت از حقوق مالكيت معنوي يكي از مباحث مهمي است كه در تحليل وضعيت حقوقي منابع ديجيتالي بايد مورد توجه قرار گيرد.  از سوي ديگر شايسته است كه با سنجش معيارهاي مهم در عرصه هنجارهاي اجتماعي، به تحليل حقوق مالكيت معنوي پرداخت. هر‌گونه مطالعه روش‌مند در اين حوزه، بدون در نظرگرفتن ابعاد جامعه‌شناختي و روان‌شناختي آن كامل نخواهد بود. از سوي ديگر بايد در تدوين مقررات و قوانين منابع ديجيتالي به ارتقاء و روزآمدسازي قوانين و تطبيق آن با وضع جاري نيز توجه داشت. كتابداران در اين زمينه مي‌توانند به مشاوره و راهنمايي‌هاي ارزنده‌اي مبادرت ورزند.

جامعه دانشگاهي که منشا اصلي توليد علم در يک جامعه به حساب مي آيند در صورت همگام نشدن با پيشرفت هاي تکنولوژيکي روز، از بسياري از پيشرفت هاي همبسته اين موارد نيز عقب خواهند ماند؛ چرا که تکنولوژي و پيشرفت هاي آن به هم وابسته و در گرو هم و پيوسته است و نمي توان بدون گذراندن يک مرحله به مراحل بالاتر دست پيدا کرد لذا اگر در زمينه اي مشکلي ايجاد شود و حل نشود منجر به از دست دادن ساير فناوري هايي که در ادامه به وجود مي آيد خواهد شد که اين امر به توليد علم و تکنولوژي ضرر غير قابل جبراني وارد مي آورد.  بنابراين اگر مساله حق مولف در محيط مجازي در جامعه اي جا نيفتاده باشد ناشران و مولفان کمتر حاضر خواهند شد که آثار خود را در اين قالب ارائه کنند لذا اين بحث در جامعه مسکوت خواهد ماند و باعث عقب افتادن جامعه از علم روز مي شود.

حق مالکيت معنوي تهيه کنندگان آثار ديجيتالي:

از نظر کلولند[7] حق مولف يکي از موانع گسترش کتابخانه هاي ديجيتالي است. مفهوم فعلي حق مولف که براي منابع چاپي در نظر گرفته شده با از بين رفتن امکان کنترل نسخه ها در محيط ديجيتالي در نظر گرفته نمي شود. اشياء ديجيتالي از ثبات کمتري برخوردارند، به راحتي کپي مي شوند و چندين کاربر به طور همزمان مي توانند به آن ها دسترسي داشته باشند. بر خلاف مشاغل خصوصي يا ناشران که مالکيت اطلاعات خود را دارند، کتابخانه ها در بيشتر موارد تنها محلي براي ذخيره موقت اطلاعات هستند و مسئوليت حق مولف منابع را بر عهده ندارند. اين مساله مشخص مي کند که کتابخانه ها هميشه قادر نيستند منابع داراي حق مولف را به طور رايگان، به صورت ديجيتالي درآورند و امکان دسترسي به آن ها را براي همگان فراهم سازند؛ لذا بايستي ساز و کارهايي براي مديريت حق مولف ايجاد کنند. سازو کارهايي که به انها اجازه دهد اطلاعات را بدون نقض حق مولف فراهم آورند. به چنين سازو کارهايي “مديريت حقوقي” گفته مي شود.

برخي عمليات مديريت حقوقي عبارتست از:

– تعيين و تاييد کاربران.

– تعيين وضعيت حق مولف هر يک از اشياء ديجيتالي و محدوديت هاي آن براي کاربرد رايگان يا پرداخت هزينه.

– مديريت مذاکره با کاربران در رابطه با اجازه دسترسي آن ها به نسخه هاي متعدد يا متعهد نمودن آن ها براي يک نسخه يا ارسال درخواست به ناشر.

– پيگيري موثرامور.

به عبارت ديگر گردآوري اطلاعات و در دسترس قرار دادن آن براي استفاده کنندگان، مسائل اجتماعي فراواني را در پي دارد. افراد يا موسساتي که اقدام به ساخت کتابخانه ديجيتالي مي کنند بايد به مسائل قانوني و اخلاق اين کار به صورت کامل واقف باشند. يکي از مسائل مهم در اين زمينه رعايت حق مولف يا کپي رايت است.

ويتن[8] و بين بريج[9](2003) معتقد هستند که اصولا امکان کنترل دسترسي به اطلاعات در کتابخانه ديجيتالي بسيار کمتر از مجموعه هاي فيزيکي است. قرار دادن اطلاعات در کتابخانه ديجيتالي توانايي بالقوه اي براي در دسترس قرار دادن آن براي مخاطبان نامحدود در محيط مجازي فراهم مي آورد.

اين امر براي کاربران نتايج بسيار خوبي به بار خواهد آورد. اما واکنش ناشران به اين وضعيت چه خواهد بود؟ خطري که کاربران را تهديد مي کند اين است که ناشران ابزارهاي فني و قانوني در اختيار بگيرند و خط مشي هاي محدود کننده براي کنترل دسترسي به اطلاعاتي که مي فروشند ايجاد کنند.

طبق قوانين حق مولف در اختيار داشتن نسخه اي از يک مدرک دليل بر مالکيت آن مدرک نيست. به عبارت ديگر نسخه هاي متعددي از هر مدرک مي تواند وجود داشته باشد اما مالکيت حقوقي هر مدرک فقط براي يک فرد حقيقي يا حقوقي است. اين قانون در مورد نسخه هاي چاپي، فايل هاي رايانه اي، صورت ديجيتالي شده آثار چاپي  و مدارک الکترونيکي مصداق دارد. در صورت خريد نسخه اي از يک مدرک، مي توان آن را دوباره فروخت اما مطمئنا اجازه نشر دوباره آن وجود ندارد. اين حق در هر حال براي مالک محفوظ است.

قانون حق مولف داراي پيچيدگي هايي است و از کشوري به کشور ديگر متفاوت است. اکثر کشورها پيمان برن را پذيرفته و امضا کرده اند. بيشتر کشورها اجازه تهيه کپي از يک اثر به منظور پژوهش را به افراد مي دهند اين مفهوم به “استفاده مجاز” مشهور است. اما کپي برداري به منظور نشر يا فروش ممنوع مي باشد.

با توجه به روش کار رايانه ها به طور کلي و وب به طور خاص، اين سوال براي همگان پيش مي آيد که شايد در عصر ديجيتال معيار نسخه برداري در مورد قانون حق مولف معيار مناسبي نباشد. محدوديت هاي قانوني حق مولف براي اداره و کنترل استفاده از منابع کافي نمي باشد چرا که نسخه هاي قانوني اطلاعات ديجيتالي به طور معمول ايجاد مي شوند. رايانه ها در صورت  دسترسي به اطلاعات، نسخه هاي داخلي فراواني تهيه مي کنند و اين نسخه هاي  تهيه شده چندان قانوني به نظر نمي رسد. در دنياي ديجيتال تهيه نسخه کپي کاملا وابسته به روش کار رايانه ها است و اين روش ها با استفاده از قانون حق مولف قابل کنترل نيستند(نبوي 1384، 59-62).

در سال 1998 مجلس امريکا قانون حق اثر ديجيتال را تصويب کرد که تغييرات قابل ملاحظه اي را در قانون حق اثر به وجود آورد. صرف نظر از بخشي که در رابطه با طراحي بدنه اصلي آن بود، تقريبا تمامي قوانين در ارتباط با فعاليت هاي ديجيتال بر روي شبکه ها بودند.

بر اساس اين قانون فراهم کنندگان سرويس هاي پيوسته در ايالات متحده شامل کتابخانه ها و موسسات آموزشي به شدت از پيگيري هاي قانوني مربوط به تخلفات حق اثر که بدون اطلاع آنها رخ مي دهد دفاع مي کنند. براي رسميت بخشيدن به اين امر قوانين خاصي بايستي به جريان بيفتد. سازمان بايد کاربران را با قوانين حق اثر آشنا کند و سياست هايي براي پايان دادن به تکرار تخلفات داشته باشد. تبعيت از شرايط خاص براي کاهش تجاوزات مربوط به منابع، پشتيباني از معيارهاي فني استانداردهاي صنعتي و آگاه نمودن اداره حق اثر جهت دريافت توضيحات حقوقي براي به کار بردن اين قانون پيشنهاد مي شود. اين قانون صراحتا برخي از فعاليت هايي که براي عملکرد کتابخانه هاي ديجيتالي بنيادي هستند را مجاز مي سازد، لذا به فراهم کنندگان اجازه مي دهد تا تسهيلاتي را براي کاربران جهت تجهيز مواد مانند سايت هاي وب، برقراري ارتباط فرامتني و به کارگيري موتورهاي جستجو ارائه دهند.

اکثر مردم پذيرفته اند که قانون حق مولف بايد تعادلي بين دستيابي عمومي به اطلاعات و انگيزه هاي اقتصادي براي صاحبان و ناشران اطلاعات فراهم آورد.

تا سال 1998 بن بستي وجود داشت که احتمالا مفيد نيز بود. قوانين موجود براي مجاز کردن مرحله اول انتشار الکترونيکي و کتابخانه هاي ديجيتالي کافي بود. اشکال اساسي در درک مسائل زيربنايي بود. سرانجام نياز به بياني قانوني احساس شد، اما بهتر بود به جاي آن که شتاب زده قانون گذاري شود ابتدا الگوهاي نمايان شده به کار برده مي شد(آرمز 1380، 162-167).

نتيجه گيري:

سهولت در استفاده از اطلاعات کتابخانه، صرفه جوئي در وقت، کاهش فضاي نگهداري منابع، تسهيل در امر پاسخ گوئي به نيازهاي اطلاعاتي کاربران و حمل و نقل سريع و به صرفه اطلاعات از جمله دلائل به وجود آمدن کتابخانه هاي ديجيتال در عصر نوين است. منابع ديجيتالي شامل اطلاعاتي است كه در پايگاه‌هاي اطلاعاتي الكترونيكي با حجم بسيار زياد وجود داشته ودرقالب‌هاي چندرسانه‌اي، منابع شنيداري، ويدئو، عكس، متون نوشتاري و انواع مختلفي از مواد اطلاعاتي قابل دسترس است. حجم عظيم منابع اطلاعاتي با شيوه‌هاي خاص ذخيره‌سازي در مخازن ديجيتالي نگهداري شده و به‌سرعت در حال گسترش مي‌باشد. توسعه ونفوذ بسيارزياد اين منابع در عرصه پژوهش‌هاي علمي، به ايجاد كتابخانه‌هاي ديجيتالي منجر شده است. ديجيتالي شدن منابع اطلاعاتي صرف نظر از تمامي فوايدي که هم براي کاربران اطلاعات و هم براي کتابداران به همراه دارد، باعث به وجود آمدن سوء استفاده از اطلاعات نيز شده است که قابل چشم پوشي نخواهد بود. بي‌توجهي به حقوق معنوي صاحبان آثار ديجيتالي، زيان‌هاي قابل ملاحظه‌اي به مولفان و در نهايت به جامعه وارد مي‌سازد.  بايد اظهار داشت كه حمايت از حقوق پديدآورندگان منابع ديجيتالي، در واقع سبب رشد، توسعه و گسترش فرهنگ ديجيتالي در جامعه مي‌شود. در واقع بايد تعادلي بين دستيابي عمومي به اطلاعات و انگيزه هاي اقتصادي براي صاحبان و ناشران اطلاعات به وجود آيد. استفاده از قانون حق مولف در محيط مجازي باعث مي شود تا هم منافع حاصل از ديجيتالي کردن اطلاعات به قوت خود باقي بماند و هم ناشران و مولفان در اين ميان متضرر نشوند و حقوق مادي و معنوي اين افراد محفوظ باقي بماند. با توجه به تصويب قانون حق مولف اما باز هم شاهد عدم توجه کافي به اين مساله در بسياري از جوامع هستيم به خصوص در زمينه آثار ديجيتال اين امر بسيار مشاهده مي شود و کنترل و حفاظت منابع ديجيتالي به مراتب بسيار مشکل تر از منابع چاپي است که روند اين امر زيان قابل توجهي را به جوامع وارد مي آورد و آن ها را از پيشرفت هايي که بعد از اين تکنولوژي وارد بازار خواهد شد باز خواهد داشت.

منابع و ماخذ:

1- آرمز، ويليام واي(1381). کتابخانه هاي ديجيتالي. ترجمه فرزانه شکوري. تهران: قو، چاپار.

2- كاردان نشاطي، محمد(1382). كتابخانه هاي ديجيتالي. تهران: چاپار.

3- نبوي، فاطمه(1384). کتابخانه ديجيتال؛ مباني نظري، محتوا، ساختار، سازماندهي و استانداردها و هزينه ها(همراه با نگاهي به برخي کتابخانه هاي ديجيتالي خارجي و داخلي). مشهد: سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوي.

4- Anderson, Cokie G.; Maxwell, David C.(2004). Starting a digitization center. Oxford: Chandos Publishing.

5- Arms, W.(2000). digital libraries. MIT press7.

6- Borgman, C.L.(2000). From Gutenberg to the global information infrastructure: access to information in the networked world. MIT press.

7-Chandra,Ramesh&Shrivastava,A.P(2003). Information preservation and library management . India: Kalpaz publications.

8-Cleveland, Gary(1998). Digital libraries: definitions, Issues and challenges.;[21screen].Available http://www.ifla.org/VI/5/udtop8/udtop8.htm.accessed may 5,2004.

9- May, Christopher (2006). Digital Rights Management: The Problem of Expanding Ownership Rights. Oxford: Chandos Publishing.

10- Witten, Ian H.; Bainbridge, David(2003). How to build a digitl library. Amsterdam. Morgan Haufmannpub.


[1] – Arms

[2] – Borgman

[3] – Digital Library Federation (DLF)

[4] – Chandra, Ramesh

[5] Anderson, Cokie G

[6] – May

[7] Cleveland, Gary

[8] -Witten, Ian H

[9] – Bainbridge, David


برچسبها: , , ,

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك