آینده فناوری در کتابخانه‌ها : فرصتها و چالشها

فناوري, كتابداري و اطلاع رساني — توسط در مهر ۱۳, ۱۳۸۹ در ۹:۴۵ ق.ظ

چکیده

هر ماه يک فناوري جديد راه خود را ميان ما باز مي کند که ما از طريق کنفرانسها يا وب سايت ها از آن مطلع مي شويم. درست است که ما بايد فناوري هاي روز را دنبال کنيم، اما از همه مهم تر آن است که این فناوری ها چه زماني بايد در کتابخانه ها  بکارگرفته شوند. در این مقاله با فناوریهای جدیدی که میتوانند کاربرد بسیار مفیدی برای کتابخانه ها،کتابداران و کاربران داشته باشند آشنا شده و نهایتا” فرصتها و چالشهای فرا روی کتابخانه ها را مورد برسی قرار میدهد . منظور از آینده، آینده ای نزدیک، واقعی و قابل دسترسی برای بشر است که به زمان حال پیوسته است. در این که آینده، دنیایی مجازی، خودکار، الکترونیک، اینترنتی، و سایبرنتیک خواهد بود، شکی نیست. ابزار های انتقال اطلاعات ( محمل های اطلاعاتی)رو به کوچک شدن و انعطاف پذیری و با قابلیت بیش تر میگذارند اما عملا” مفهوم کتابخانه مجازی باز هم در دوردستها قرار میگیرد.نهایتا” اینطور پیشبینی میشود که کتابخانه های آینده به صورت هیبرید خواهند بود و کتابخانه ها پابرجا و کتابداران در نقشی  پر رنگ تر از قبل به کار خود ادامه خواهند داد.

مقدمه

پديده هاي الكترونيكي زندگي بشر را به طور كلي دگرگون كرده و رؤياي کتابخانه های بدون كاغذ را به واقعيت نزديك تر. در چنين محيطي همه چيز در حال دگرگوني است؛ ابزارها؛ روش ها، شكل ها، وظايف و كاركردها. پيشرفتهاي دنياي كنوني كتابخانه ها را نيز دگرگون كرده و براي آنها، دنياي وسيعي از اطلاعات را در يك مكان كوچك و حتي به زعم برخی بدون ديوار فراهم آورده است.

با گسترش شبكه هاي رايانه اي و مواد چندرسانه اي كه مي تواند تركيبي از متن، تصوير، صدا و احتمالاً حس بويايي باشد، آموزش بعد تازه اي خواهد يافت و ما شاهد مدارس و دانشگاههاي مجازي خواهيم بود. به نظر الوين تافلر با ظهور “مرجع سوم” ايالات متحده با تجربه اي كه از چنين برنامه اي دارد براي استفاده از كتابخانه و كتابدار در آموزش، برنامه هاي تازه اي را پيش بيني كرده است

وجود شبكه ها و پايگاههاي بزرگ اطلاعاتي، افراد را از مراجعه به كتابخانه بي نياز نخواهد كرد چرا كه اطلاعات موجود در شبكه ها چنان وسيع و متنوع است كه افراد كارآزموده نيز در استفاده از آن ناتوان هستند در مجموع كتابخا نه هاي آينده بايد محل تلاقي نيازهاي استفاده كنندگان و انبوه اطلاعات پايگاهها باشند و كتابداران خود را براي رويارويي با دنياي عظيمي از اطلاعات و طيف وسيعي از نيازها و خواسته ها آماده كنند و با به خدمت گرفتن ابزارهاي مناسب و بهبود سازو كارهاي اطلاع يابي و اطلاع رساني خود به رشد جوامع انساني كمك كنند.(جمالی،1385)

پیش از پرداختن به آینده فناوری ها در کتابخانه نگاهی  گذرا به مفاهیم فناوری اطلاعات، تاریخچه آن و زمینه های تحولی که  برروی کارکرد کتابخانه ها کتابداران ، کاربران و حتی سیر تکاملی کتابخانه ها به جای گذاشته است خواهیم داشت.

فن آوري اطلاعات :


فن آوري اطلاعات به فنآوري هايي اطلاق مي شود كه امكانات لازم براي جمع آوري ، انباشت، پردازش و توزيع اطلاعات فراهم مي كند . محور اين فن آوري ، رايانه و ارتباطات راه دور است . رايانه ها اساسا كارپردازش و انباشت اطلاعات را انجام مي دهند و ارتباطات راه دور ، امكان پخش و توزيع اين اطلاعات را در سطحي بسيار وسيع فراهم مي سازد. ( داورپناه ، 1378)

از این رو تاريخچه  استفاده از رايانه در كتابخانه ها و مراكز اطلاع رساني را مي توان به چند دوره نسبتا مشخص تقسيم كرد :
در دهه 1940 نخستين روشهاي نيمه ماشيني ذخيره و بازيابي اطلاعات با استفاده از نظام برگه اي لبه منگنه مورد توجه قرار گرفت . اين نظام در واقع پيش آمد نظام هاي رايانه اي دهه 1960 بود . در دهه 1980 شاهد گسترش نظام هاي پيوسته چه از نظر تنوع و ايجاد نرم افزارهاي آماده و تجهيزات چاپ و نمايش اطلاعات و چه از نظر نفوذ و كاربرد اين نظام ها در كشورهاي در حال رشد بود . دهه 1990 دهه رشد اينترنت به حساب مي آيد و كتابخانه ها نيز از اين پديده حاصل از فناوريهاي جديد در كارهاي خود به خوبي استفاده كردند. اين مسير روز به روز در حال تحول و پيشرفت است و جهت آن به سوي افزايش تواناييهاي انسان در به دست آوردن دقيق اطلاعات مي باشد. .(یاری فیروز آبادی،1385)

زمينه هاي استفاده از فن آوري نوين در كتابخانه ها تخصصي


به طور كلي آنچه موجب شده است كه كتابخانه ها ومراكز اطلاع رساني از فن آوري نوين استفاده كنند عبارتست از سرعت ، حافظه ، دقت بسيار زياد در فراهم آوري ، انباشت و بازيابي اطلاعات به مدد رايانه و صرفه جويي در نيروي انساني ، ايجاد ارزش افزوده ، انعطاف پذيري در برابر نيازهاي گوناگون ، دسترسي يكپارچه به اطلاعات ، امكان استفاده ارزان از اطلاعات ساير كتابخانه ها و پايگاهها داده ها ، امكان روز آمد كردن و اصلاح اطلاعات به شكلي ساده و سريع و اشتراك در منابع .(یاری فیروز آبادی،1385)

تغيير نقش كتابخانه ها

ظهور فناوریها و بویژه گسترش اینترنت و تغییر محملهای اطلاعاتی  موجب تغییر نیازهای اطلاعاتی کاربران و در نتیجه  نقش کتابخانه ها و تغییر کارکرد و وظایف آنها شده است .
كتابخانه ها بايستي  با توجه به رشد سريع اطلاعات و منابع اطلاعاتي ، پيشرفتهاي تكنولوژيكي تغييرات ناشي از فناوريهاي اطلاعاتي  و تغيير تقاضاهاي استفاده كنندگان هماهنگ شوند. كتابداران مسئول رفع نيازهاي اطلاعاتي آنها هستند و بايد در اسرع وقت موقعيت جامعه استفاده كننده از كتابخانه را تشخيص داده و اطلاعات و خدمات مناسب و مفيد را براي شان فراهم آورند. كتابخانه ها بايستي تغييرات ممكن را پيش بيني نمايند. اصلاحات كنند و در انجام كارهايي كه ما در انجام آن تأكيد مي كنيم سبقت بجويند چرا كه كتابخانه بعنوان » مركز اطلاعات « و كتابداران بعنوان مديران دانش مدون نقش مهمي در گردآوري ، پردازش و ذخيره اطلاعاتي واشاعه آن برعهده دارند )سدادی،1385)

فناوریهای جدید  کاربران کتابخانه ها را نیز دچار تغییر کرده اند.در حال حاضر کاربران سنتی با کاربران دیجیتالی در یک سطح قرار دارند با این تفاوت که این کاربران دیجیتال به سرعت در حال رشد و گسترش هستند اما در آینده ای  نچندان دور این کاربران دیجیتالی هستند که گوی سبقت را از کاربران سنتی خواهند ربود .نیازهای اطلاعاتی کاربران عصر دیجیتال متفاوت تر از کاربران سنتی است و حتی نوع محملهای اطلاعاتی مورد درخواست آنان نیز تغییر کرده است.

فناوریها و تکنولوژی های جدید موجب سیر تحولی در کتابخانه ها شده اند که به صورت سیر از مرحله سنتی به خودکار ،الکترونیکی ، دیجیتالی و نهایتا” مجازی شاهد این تغییرات هستیم.

کتابخانه های سنتی کتابخانه ای است که تمامی مراحل کار به صورت سنتی و دستی صورت می پذیرد و ماشین یا فناوری در آن راه ندارد .کتابخانه خودکار همان کتابخانه سنتی است که برخی قسمتهای آن ماشینی شده است مانند استفاده از ماشین تایپ در بخش فهرست نویسی. کتابخانه الکترونیکی یک گام فراتر از کتابخانه خودکار است .  این کتابخانه ها همانند کتابخانه های سنتی و خودکار دارای ساختمان ، تجهیزات ، قفسه ها ، منابع و کتابدار است و به همان روش های خودکار و سنتی سازماندهی و اداره می شود. تفاوت آن با کتابخانه های سنتی در این است که این کتابخانه ها دارای مواد غیر چاپی مثل فیلم ، میکروفیلم ، میکروفیش ، انواع لوح های فشرده و منابع مشابه نیز است . در این کتابخانه ها ارائه خدمات هم به صورت سنتی و خودکار است و هم به صورت شبکه ای و دیجیتالی منتها استفاده از ارتباطات شبکه ای و دیجیتالی در آن نوپاست و معمولا بازیابی اطلاعات در آن از طریق شبکه محلی انجام می شوداما کتابخانه های دیجیتالی کتابخانه ای است مشابه کتابخانه های سنتی ، با این تفاوت که منابع آن در فرمت دیجیتالی است . این بدان معناست که کتابخانه های دیجیتالی نیز مانند کتابخانه ها ی سنتی دارای ساختمان و تجهیزات ، کتابدار در نقش واسط ، منابع فیزیکی و مجموعه خاص است و تنها تفاوت آن با کتابخانه های سنتی درنوع مواد ( دیجیتالی بودن آن ) و در نتیجه قابلیت استفاده از آن در شبکه ، و بدین ترتیب امکان دسترسی از راه دور به این منابع است .اما “یک کتابخانه مجازی ، مجموعه سازمان یافته ای از پیوندها به اسناد نرم افزارها ، تصاویر ، پایگاه ها ی داده ای و… در یک شبکه و یامجموعه ای از شبکه های رایانه ای می باشد صفت مجازی بیشتر به فقدان بعد مکانی این نوع کتابخانه اشاره دارد و این نوع کتابخانه ها وجود فیزیکی نداشته ، روی شبکه های کامپیوتری ایجاد شده و در دسترس مراجعان قرار می گیرند. بدین خاطر کتابخانه های نامرئی نیز نامیده شده اند.” .(نعیمی،1386)

اوج پیشرفتهای اینترنت در دهه 1990 و پس از آن در سال 2000 مفهوم جدیدی را تحت عنوان وب2 بوجود آورد که به واسطه این مفهوم جدید فناوری های جدیدی پا به عرصه ظهور گذاشتند.وب 2 یک وب مشارکتی است.وب 2 یک نسخه جدید از وب 1 نیست بلکه یک محیط تعاملی است که در آن کاربران فقط استفاده کننده صرف اطلاعات نیستند و در تولید اطلاعات هم نقش و مشارکت دارند.یکی از بارز ترین مصادیق وب 2 پروژه ویکیپدیا میباشد.ویکیپدیا یک دایره المعارف online بادسترسی آزاد به محتویات آن است و هدف از آن ایجاد یک دایره المعارف جهانی به تمامی زبانهای زنده دنیاست و چنین امری محقق نمی شود مگر با همکاری تمامی کاربران آن ، از این رو قابلیت ویرایش این دایره المعارف در قیاس با سایر دایره المعارفهای online آن را در جایگاه دیگری قرار میدهد جایی که فردی به نام ویراستار یا یک هیات ویراستاری وجود ندارد و هرکسی میتواند ویراستار مقالات موجود در این دایره المعارف باشد.علی رغم تمامی مزایای آن هنوز هم جنگهای ویرایشی و عدم اعتبار آن به علت ویرایشهای مکرر از چالش برانگیزترین مسایلی است که در مورد این دایره المعارف مطرح میشود.

در محیط وب2 یکی از پرطرفدارترین تکنولوژی های بوجود آمده وبلاگ ها هستند.وبلاگ از دو واژه «وب» و «لاگ» تشکيل شده و در لغت به معناي «به اشتراک گذاشتن وب» مي­باشد، يعني فضايي که در آن هر يک از کاربران اينترنت مي­توانند به صورت پيوسته (آنلاين) اطلاعات, افکار، عقايد، يادداشت‌هاي شخصي، مقالات، عکس خود را به اشتراک بگذارند.

كتابداران از جمله اولين افرادي بودند كه از وبلاگ ها استقبال نمودند و از آن براي انتشار عقايد، افكار و اطلاعات خود به نحوه‌هاي مختلف استفاده كردند. وبلاگ از آن جهت براي کتابداران مهم است که بر خلاف ديگر فناوري­ها، نيازي به تخصص در ديگر حوزه‌ها ندارد و کتابداران با هر ميزان آگاهي از اينترنت و رايانه مي­توانند نويسنده وبلاگ باشند و از اين وسيله براي ترويج آگاهي‌هاي خود , معرفي خدمات کتابخانه خود , ارتباط با همکاران ديگر، و افزايش دانش خود استفاده کنند. به وسيله وبلاگ مي‌توان به راحتي خوانندگان و كاربران كتابخانه را از منابع، كتب و مواد جديد مطلع كرد، قوانين و خدمات كتابخانه را منتشر نمود، سؤالات مرجع را پاسخ داد، اطلاعات و اخبار جديد در حوزه كتابداري و اطلاع‌رساني را به سرعت منتشر كرد و براي آموزش كتابداري از آن بهره گرفت بي‌نيازي از فضاي اختصاصي در شبکه, رايگان بودن خدمات اکثر خدمت‌دهنده‌هاي وبلاگ‌نويسي, سرعت و سهولت انتشار, امکان تعامل با خوانندگان و دريافت نظرات آن‌ها, سادگي و بي‌نيازي از مهارت‌هاي برنامه‌نويسي از مواردي هستند که به ترويج وبلاگ‌نويسي در ميان کتابداران کتابخانه­ها کمک مي­کنند(کرمی،1384)

از فناوریهایی که  میتوانند در وبلاگها کاربرد بسیاری داشته باشند اراس اس ها هستند.  آر.اس.اس را يکي از خدمات وب2 بر می شمارند که به کاربران اجازه مي دهد تا به طور خودکار تازه ترين اطلاعات و اخبار موجود در وب را دريافت نمايند. مي‌توان به راحتي و بدون نياز به مشاهده روزانه سايت هاي مورد علاقه، از محتوا وبه روز رساني‌هاي انها مطلع شد.و در وقت و هزينه اينتر نت صرفه جویی کرد.از کاربردهای ار اس اس در کتابخانه ها میتوان به معرفي ليست کتب و منابع جديد، انتشار آگهي ها و اخبار خود ، ارسال ديرکرد کتابها، اشاعه اطلاعات گزيده، معرفي ليست کتب پر استفاده اشاره نمود.

پادکست

از روش‌هاي ارائهٔ محتوا از طريق انتشار فايل صوتي در اينترنت است و نام نوعي برنامهٔ صوتي است که              توسط کاربران معمولاً بر روي يک دستگاه پخش‌‌کنندهٔ موسيقي ديجيتال(مانند ای پاد) ذخيره مي‌شود.

پادکست در کتابخانه ها برای کتابخوانی ،کتاب درمانی، تفريح و سرگرمي، جذب کودکان در قصه‌گويي به کار میرود و از محدودیتهای آن دسترسی به اینترنت پرسرعت وحق کپی رایت است.در حال حاضر علاوه بر صوت ،تصویر هم قابل پخش از طریق پادکست است.در راستای  واژه پادکست دو واژه دیگر تحت عنوان ویدئوکست و وب کست مطرح میشود. ویدیو کست ارسال آنلاین ویدئو ها و ویدئو کلیپ ها از طریق RSS  یا  ATOMاست.برخی معتقدند با وجود قابلیت های  پادکست واژه ویدئو کست حشو و زائد است اما علی رغم تمام اوصاف بسیاری از کتابخانه ها از این قابلیت برای معرفی کتب یا سایر امور مربوط به کتابخانه استفاده میکنند.نمونه این کار را کتابخانه عمومی منچستر انجام میدهد که از طریق ویدئو کست به معرفی کتب نوجوانان برای جذب بیشتر این افراد به کتابخانه میپردازد.

.واژه وب کست نیز واژه جدیدی است که به معنای پخش یک رو یداد در اینترنت در همان زمان پخش رویداد  میباشد.در این میان کتابخانه ها خدماتی را تحت عنوان Web cast of perivious event ارائه میدهند که به عنوان پیشگام ،کتابخانه بریتانیا ارائه دهنده این خدمات بود.بدین ترتیب که رویدادهایی مانند دوره های آموزشی یا کارگاه ها یا سمینارهای ارائه شده را جمع آوری میکند و افراد قادر خواهند بود که این دوره ها یا سمینارها را علی رغم سپری شدنشان دوباره ببنینند و از آن استفاده نمایند.

در محیط وب 2 پدیده دیگری داریم که تحت عنوان کتابخانه من مطرح میشود.

کتابخانه من یا شخصی سازی خدمات کتابخانه پدیده جدیدی در وب سایت های کتابخانه ای است که ما آن را اکثرا” در قالب پورتالها میتوانیم ببینیم. افزایش تعداد صفحات وب کتابخانه ای و گسترش آنها به ویژه در هنگام استفاده از کتابخانه های دیجیتال، باعث سرگردانی کاربران در محیط وب و اتلاف وقت آنها شده است .کاربران نیاز دارند وقتی که وارد محیط وب میشوند ، محیط اینترنت و وب آنها را به عنوان یک شخص حقیقی شناسایی کند و پیشینه های کاری و جستجوهای  آنان با خروج از محیط وب از بین نرود .از این رو شخصی سازی خدمات وب در این خصوص بسیار راه گشاست وارایه خدمات شخصی سازی شده تنها در محیط های دیجیتال میسر است و علاوه بر این وجود دو مولفه کتابدار و تعامل دوسویه فعالانه کاربر و کتابخانه الزامی می باشد

سیستم های خبره در کتابخانه

كاربرد سيستم هاي خبره و هوش مصنوعي در امور كتابخانه هنوز در مراحل اوليه است .پیشبینی این خدمات را وان وار بوش در سال1945 با پیشنهاد دستگاهی به نام ممکس ارائه داد که البته هرگز ساخته نشد اما به عنوان ایده ای برای آیندگان به جا ماند. حوزه هايي كه سيستم خبره مي تواند در آن فعاليت كند عبارت اند از :

فهرستنويسي، جستجو در پايگاه هاي اطلاعاتي، نمايه سازي، مديريت، و مرجع. اما همچنان این سوال مطرح میشود که آيا اين سيستم ها به راستی كار روزانه كتابداران را بهبود مي بخشند؟

دلایل مختلفی در نپرداختن کتابداران و اطلاع رسانان به طراحی نظامهای هوشمند وجود دارد،محدودیتهای مالی کتابخانه ها برای طراحی و پشتیبانی این نظام ها ،محدودیتهای مهارتی کاربران ،نا آشنایی یا کم آشنایی کتابداران با مفاهیمی همچون هوش مصنوعی ،نظام های خبره و ..از جمله این دلایل است  و مهمترین نکته اینکه فعالیتهای کتابخانه خطی نمی باشد از این رو تقلید از آنها کار آسانی نیست.(آزاد،1382)

در راستای مفهمو وب2 مفهوم دیگری تحت عنوان کتابخانه 2 مطرح میشود. کتابخانه 2 همان کتابخانه +وب 2 است. کتابخانه2 کاربر محوراست،نوعی نوع آوری جمعی است، و مرز میان تولید کننده و مصرف کننده را از بین میبرد.

پیشرفت اینترنت ودر تعاقب آن وب 2 با آمدن خود فناوریها و تکنولوژی های جدیدی را برای ارتباط هرچه بیشتر کاربران با محیط وب بوجود آوردندو هریک مصداق این واقعیت شدند که وب 2 یک وب جمعی و مشارکتی است. یکی از تغییرات این موج جدید ، تغیر محملهای اطلاعاتی بود.تبدیل کاغد و کتاب چاپی به کتاب الکترونیکی از بارزترین این تغییرات است.کتابهای الکترونیکی معمولا” از طریق کامپیوتر یا بعضا” از طریق ای پاد یا پی دی ای خوانده میشوند اما در حال حاضر پدیده جدیدی تحت عنوان کیندل که از طرف شرکت آمازون ارائه میشود برای مطالعه کتابهای الکترونیکی به کار میرود.

کیندل وسیله ای برای مطالعه کتابهای الکترونیکی است. پیش از این محصولات دیگری مانند “آی پاد” یا “پی دی ای” کارهای مشابهی را انجام می دادند، اما با استفاده از این وسیله الکترونیکی جدید، کم وزن و بسیار کاربردی می توانید مجموعه قابل توجهی از کتاب های الکترونیکی را به صورت یک جا در اختیار داشته باشید و در هر زمان و مکان که برای شما مقدور بود آنها را مطالعه کنید. یکی از ویژگی های منحصر به فرد کیندل این است که با در اختیار داشتن آن می توانید دیگر کتابهای الکترونیکی مورد علاقه خود را با استفاده از اینترنت بی سیم دانلود نمایید و به مجموعه کتابخانه الکترونیکی سیار خود بیافرایید مطالعه کتابهای الکترونیکی با کیندل به مراتب آسانتر از خواندن کتابهای الکترونیکی روی صفحه نمایشگرهای متعارف و LCD است. امکان اتصال آن به اینترنت بی سیم (WiFi) با استفاده از هات اسپات هایی که در هر منطقه وجود دارد، در نظر گرفته شده است. شبکه انحصاری کیندل که با عنوان Whispernet نامگذاری شده است که در حال حاضر تنها در خاک ایالات متحده قابل دسترسی است. امکان دانلود کتابها، روزنامه ها، مجلات الکترونیکی و حتی وبلاگ ها نیز از طریق شبکه یاد شده بر روی کیندل وجود دارد.در این وسیله از فناوریهایی مانند کاغذ الکترونیکی و جوهر الکترونیکی استفاده میشود که به کیندل جلوه جادویی میبخشند.

همانطور که در بالا ذکر شد وب 2 وب مشارکتی است.نمونه این مشارکت را میتوان در فلیکر، یوتوب و سایر فناوریهای وب 2 دید. اما ،

فلیکر چیست؟

فلیکر یکی از بزرگ ‌ترین سایتهای اشتراک گذاری تصاویر است که به عنوان یکی از نمادهای مهم وب ۲ شناخته می شود. این سایت اخیرادر اقدام جدید خود امکان اشتراک فیلم را هم به امکانات خود افزوده است.این سایت در فوریه 2004 افتتاح شد و موسس آن لیودکرپ است. علاوه بر این سایت که به اشتراک گذاری تصاویر میپردازد سایت یوتوب را داریم که یکی از بزرگترین سایتهای به اشتراک گذاری ویدیودر دنیا  است .این سایت در فوریه 2005 تاسیس شد و فقط در طی یکسال به موفقیت چشمگیری دست یافت و رتبه اول پیشرفت و کسب بازدید را در سال 2006 از آن خود کرد.پس از این موفقیت چشمگیر درماه اکتبر گوگل اقدام به خرید یوتوب نمود .در این سایت نمایش ویدئوها برای کاربران عادی رایگان بوده و برای کاربرانی که ثبت نام کرده اند امکان آپلود تعداد نامحدودی ویدئو وبه اشتراک گذاری آن وجود دارد. کتابخانه ها میتوانند ویدئو کستهای خود رادر یوتوب به اشتراک بگذارند یا حتی از طریق یوتوب تورهای کتابخانه ای از کتابخانه محل کارشان درست کنند و دیگران را در اطلاعات خود شریک گردانند.

نوع دیگری از خدماتی که در محیط وب 2 مطرح میشود به اشتراک گذاری آرا و نظرات است.بسیاری از کتابخانه ها این امکان را به کاربران خود میدهند که در مورد کتابی که مطالعه کرده اند برای دیگران comment بگذارند نمونه این کار را کتابخانه Madison در خدماتی تحت عنوان madreads  انجام میدهند و بدین ترتیب سایر اعضا هم ترغیب خواهند شد تا با دیدن نظرات سایرین در مورد کتابها ،علاقمند به خواندن آنها و حتی گذاشتن نظرات و دیدگاه خود در مورد کتابهای دیگر شوند و این امر خود میتواند میزان و علاقه به مطالعه را در سنین مختلف افزایش دهد.

وب3

وب3 همان  وب هوشمند است که هدف از هوشمندسازی وب به گونه‌ای است که اطلاعات نه تنها برای انسان‌ها بلکه برای ماشین‌ها نیز قابل فهم و پردازش باشد واژه وب 3 را اولین بار جان مارکوف در سال2006 اختراع کرد .

کارشناسان و متخصصان ایجاد اینترنت پیشبینی میکنند که وب3 یک وب سه بعدی خواهد بود ودر آینده نزدیک دنیای وب قادر خواهد بود تا هر بخشی از زندگی روزمره کاربران را به دنیای دیجیتال و فناوری مرتبط کند تا به این وسیله نیازهای کاربران آینده مرتفع شوند. از این رو یکی از فاکتور های مهم وب3 شخصی سازی خدمات برای کاربران خواهد بود.

علاوه بر این خدمات،محیط وب 2 خدمات بیشماری را در حوزه مرجع فراهم می آورد و نهایتا” به خاطر ماهیت وب دو تمامی این خدمات به صورت مشارکتی و تعاملی کاربر با کتابدار هستند.و از آنها تحت عنوان کلی خدمات مرجع در عصر دیجیتال یاد میشود.این خدمات به دو صورت همزمان و غیر همزمان صورت میگیرند.مثلا” پست الکترونیکی و گروه های بحث از خدمات غیر همزمان هستند که افراد پاسخ خود را پس از پشت سر گذاشتن یک بازه زمانی دریافت میدارند. اما  به طور اخص این خدمات  عبارتند از:

خدمات مشاوره ای :

در بسیاری از مواقع افراد برای انجام پژوهش خود نیاز به مشاوره و آگاهی دارند بویژه اگر پیشینه ای در آن حوزه خاص نداشتنه باشند.خدمات مشاوره ای راه گشای این افراد است و این امکان را فراهم میکند تا افراد  بتوانند مدت 30 دقیقه و حتی بیشتر از آن با یک متخصص موضوعی یا محقق در حوزه کاری خود مشورت داشته باشند. marfleet,2006))

skype ( یا ار تباط تلفنی از طریق اینترنت)

امروزه یکی از شیوه های ارتباط هم زمان ارتباط تلفنی از طریق اینترنت است.مزیت ارتباط تلفنی از طریق اینترنت این است که از طریق کامپیوتر و اینترنت میتوان بدون پرداخت هزینه چندانی با فواصل دور ارتباط برقرار کرد.این شیوه بسیار اقتصادی است و برای ارائه خدمات به کاربران از راه دور کتابخانه میتواند به کار برده شودو به عنوان یک فضای ارتباطی مناسب بین کاربران و کتابدار عمل کند.

Instant Messaging

یک شیوه ارتباطی است بین دو یا چند نفر که از طریق تایپ در محیط وب صورت میگیرد.افراد میتوانند از طریق Yahoo messenger,Ichat,Aol messenger با کتابخانه ای که خدماتIM را ارائه میدهد ارتباط برقرار کنندو نیازهای اطلاعاتی خود را رفع نمایند.برای استفاده از  این سرویس نیاز به یک screen name  دارید تا به لیست تماس اضافه شوید و سپس شروع به چت و گفتگو با یک کتابدارنمایید.

گاهی اوقات که به کامپیوتر خودتان دسترسی ندارید برای ارسال پیامهای فوری meebo.com  به یاری شما میشتابد و شما میتوانید با استفاده از یک مرور گر اینترنتی و با مراجعه به سایت فوق پیامهای فوری خود را به راحتی برای دوستانتان که از برنامه های yahoo messenger,MSNmessenger,Gtalk ,  و سایر برنامه های مشابه استفاده میکنند ارسال دارید.نکته دیگر اینکه اگر عضو meeboباشید میتوانید به طور همزمان وارد همه سرویسهایی شوید که در آن عضو هستید و همچنین میتوانید تنظیمهای ایجاد شده و گفتگوهای انجام شده  را ذخیره کنید.از این طریق میتوانید با کتابداران مرجع ارتباط برقرار کرده و سوالات کوتاه خود را بپرسید.

Text Messaging Reference Program

در این شیوه برقراری ارتباط با کتابداران در کتابخانه ها از طریق تلفن همراه صورت میپذیرد.زمانی که کتابداران سوال  شما را در قالب  SMS دریافت میکنند. آن را بررسی کرده و نهایتا” ظرف یک ساعت به آن پاسخ میدهند.باید توجه داشت که پاسخ صرفا” به همان تلفن همراهی که با آن SMS زده اید فرستاده میشود و هیچگونه پاسخ اتوماتیکی در قبال سوال شما فرستاده نخواهد شد.

در بسیاری از این خدمات نوع دیگری از خدمات ارائه شده در وب تحت عنوان FAQ یا سوالات متداول وجود دارد که در سایتها و وبلاگهای فارسی تحت عنوان از کتابدار بپرس نمود می یابد. .این سوالات لزوما” پرسیده نشده اند اما آن سایتها یا آن کتابخانه ها احساس کرده اند که کاربران در برخورد یا استفاده از یک سرویس جدید  با این سوالات مواجه خواهند شد  لذا این سوالات را همراه با پاسخ آنها در این بخش قرار داده اند.

خدمات آگاهی رسانی جاری (Current Awareness Service )

تنوع روزافزون و حجم گستردة اطلاعات به حدي است كه مطالعه اطلاعات تازه حتي در رشته‌هاي بسيار تخصصي براي فرد متخصص بسيار دشوار و مستلزم صرف وقت زياد است. از جمله روش‌هاي آگاهي‌رساني جاري كه در پايگاه‌هاي اطلاعاتي قابل دسترس از طريق اينترنت انجام مي‌گيرد، اين است كه اين پايگاه‌ها علاقه‌منديهاي كاربران خود را دريافت كرده و به صورت پيوسته و از طريق پست الكترونيكي اطلاعات جديد و خاص هر يك از كاربران را ارسال مي‌كنند.به واسطه اين نوع خدمات، متخصصين در كمترين زمان ممكن از وجود منابع اطلاعاتي جدید  در حوزه مورد علاقه خويش باخبر مي‌شوند. اين نوع خدمات در كليه پايگاه‌هاي اطلاعاتي رايگان انجام مي‌گيرد.سیستم آگاهی رسانی جاری در غالب پایگاهها و کتابخانه های دیجیتال به دو طریق عمل میکند:

1-Table of Contents Alerts : که در این حالت یافته های جدید در مورد حوزه کاری یک پژوهشگر در قالب فهرست مندجات نشریات برای او فرستاده میشود و اگر این کار از سوی ناشر انجام پذیرد بر روی هر مقاله یک هایپر لینک قرارمیدهد  که در این حالت  امکان دسترسی به خود مقاله را نیز وجود دارد.

2- Automated Searches  : عملکرد این گزینه شبیه عملکرد ALERT  در گوگل میباشد.بدین نحو که با فعال کردن گزینه ALERT تعیین میکنید که اطلاعات جدید در حوزه مورد نظر شما در چه بازه زمانی توسط پست الکترونیکی برای شما فرستاده شود.

فیس بوک

یک ابزار کاربردی اجتماعی است که امکان ارتباط افراد را به دوستان و کسانی  که در حوزه کاری آنها کار میکنند، درس میخوانند یا زندگی میکنند را فراهم آورده و آنان  از طریق چت یا گذاشتن پیام با هم ارتباط برقرار میکنند. در حوزه کتابداری میتوانند افراد هسته در یک حوزه همدیگر را شناسایی کرده و با هم به تبادل اطلاعات بپردازند. یا حتی گروههای پژوهشی اینترنتی تشکیل داده و از این طریق یک پروژه کاری را به صورت مشترک با یکدیگر انجام دهند.در فیس بوک قابلیت به اشتراک گذاری فایلها ،عکس ها ویدئوها و هرچیزی که فکر کنید وجود دارد حتی در این محیط میتوانید نرم افزاری را  نصب یا پاک کنید.و در بخش از کتابدار بپرس سوالات خود را از یک کتابدار بپرسید و جواب را دریافت دارید

خدمات مرجع چتی

از طریق چت یا گفتگو میتوان به کاربرانی که دور از کتابخانه هستند یا از نظر شنوایی مشکل دارند  خدمات ارائه داد. از طریق چت میتوان به صورت زنده به بحث و تبادل نظر پرداخت اما کتابدار نمیتواند از این طریق به تعداد زیادی سوال پاسخ دهد و اینکه همه صحبتها و کلمات نیز بایستی تایپ شود .علاوه بر این تعداد کارکنان و آموزش آنان نیز اهمیت دارد.زیرا همیشه مراجعان کتابخانه کاربران دیجیتال نیستند و بایستی کتابداران مرجع به تعداد کافی هم برای پاسخگویی به مراجعان حضوری خود و هم سرویس دهی به کاربران online وجود داشته باشند و آموزش لازم را جهت هدایت درست و صحیح گفتگو در محیط اینترنت دیده باشند تا چت اینترنتی از مسیر خود خارج نشود.

ویدئو کنفرانس یا مرجع ویدئویی

مرجع ويديويي يکي ديگر از شكل‌هاي ارائه خدمات مرجع ديجيتالي به صورت همزمان مي‌باشد. در اين شيوه، کاربر و متخصص اطلاع‌رساني به طور همزمان و بر مبناي عناصر ديداري و شنيداري، با هم در ارتباط هستند. در اين مدل، خدمات از طريق WEBCAM و ابزارهاي کنفرانس ويديويي ارائه مي‌گردد. مزيت اين شيوه به ديگر شيوه‌ها اين است که متخصصان اطلاع‌رساني و کاربر در شرايطي تقريباً شبيه به محيط سنتي، حالات و حرکات يکديگر را میبینند.

فرمهای وبی

در این شیوه کاربران جهت پرسیدن سوالهای خود و کسب اطلاعات مورد نیاز باید فرمهای پیوسته ای را پرکنند( در جایی از وب سایت کتابخانه کلیک میکنند و در فرمی که پرسش خود را در آن مطرح میکنند سایر اطلاعات ویژه مانند نام و نشانی پست الکترونیکی) به همراه سوال پرسیده شده فرستاده میشود که کاربرد های آن به صورت از کتابدار بپرس  نمود می یابد .

رباتها

در اين شيوه از هوش مصنوعي براي جوابگويي به سؤالات مرجع استفاده مي‌شود و کتابدار بر خلاف ديگر مدل‌ها دخالتي در پاسخگويي ندارد و از طريق هوش مصنوعي و با استفاده از اطلاعات پايگاه‌هاي اطلاعاتي و به مدد موتورهاي پيشرفته جستجو، به پاسخگويي اقدام مي‌شود. معروف‌ترين نمونه شناخته‌شده از اين نوع خدمت مرجع، «ASK JEEVES» مي‌باشد که چند سالی است به ask.com تغییر نام داده است.

میز مرجع دیجیتالی

میز مرجع دیجیتالی  یکی از خدماتی است  که با استقبال زیاد کتابداران و کاربران روبرو شده است  .با استفاده از این خدمات ، سطوح دسترسي به منابع  افزايش یافته و امکان دسترسي به منابع روزآمد را در حداقل زمان و با کيفيتي قابل اعتماد را با کمک اطلاع‌‌رسانان متخصص فراهم مي‌آورد.به این ترتیب که همزمان با ارسال فرم، رمزي به هر کاربر اختصاص داده مي‌ شود که براي کاربر، امکان دسترسي به پاسخ پرسش‌ها را به وجود مي‌آوردو پس از ارسال فرم، از طريق پست الکترونيکي به کاربر اطلاع داده مي‌شود که پرسش وي دريافت شده است . در طراحي نرم‌افزار ميز مرجع ديجيتالي، جنبه‌هاي مختلفي براي هر يك از مدل‌هاي ارتباطي وجود دارد که متناسب با فناوري به‌کارگرفته‌شده در آن مدل، بايد عمل شود.

تأکيد بر دو نمونه از مدل‌هاي ارتباطي مرجع ناهمزمان، يعني خدمات مرجع از طريق پست الکترونيکي، و خدمات مرجع از طريق فرم وبي مي‌باشد ولي به دليل شباهت اين دو مدل، طراحي آن‌ها تفاوت زيادي با هم ندارد. عناصر به‌کاررفته در پست الکترونيکي معمولاً نسبت به فرم وبي خلاصه‌تر مي‌باشند. شايد بتوان گفت که فرم وبي به‌دليل اين‌که دربرگيرنده اطلاعات زيادي در باره نياز اطلاعاتي کاربر مي‌باشد، درحکم يک مصاحبه مرجع عمل مي‌کند که کاربر در باره موضوع مورد پرسش، ديگر علائق موضوعي، دليل پژوهش، ميزان اطلاعات مورد نياز، نوع اطلاعات مورد نياز، قالب محمل اطلاعاتي، و … توضيح مي‌دهد. در نتيجه تصميم‌گيري در باره پاسخ سؤال از طريق فرم وبي، آسان‌تر صورت مي‌گيرد.(زنین یوست،1385)

علاوه بر بخش مرجع خدمات سایر بخش های کتابخانه  نیز تحت تاثیر محیط وب قرار گرفته اند و متناسب با نیازهای فردا برای آنها پیشبینی ها و برنامه ریزی هایی در نظر گرفته میشود.

EDM یا مبادله اطلاعات الکترونیکی

EDM عبارتند از رد و بدل کردن خودکار اطلاعات بازرگانی، با استفاده از استانداردهای قراردادی در نتیجه در بخش فراهم آوری کاربرد بسیار پیدا میکند. برای استفاده از این نظام هم کتابخانه و هم فروشنده باید به نرم افزار خاصی مجهز باشند که به منزله رابط مشترکی میان سیستم های موجود در یک شبکه ارتباطی دوربرد عمل می کند. سفارش کتاب، اعلام وصول آن، پیگیری، و ارسال صورتحساب به طریق الکترونیکی صورت می گیرد و انتقال پول به همین طریق عملی است. منظور از به کارگیری این سیستم، اتصال کتابخانه و سازمان های تجاری تهیه کتاب به هم در سطح بین الملل و هدف غایی و نهایی آن تنها یکبار وارد کردن اطلاعات مربوط به کتاب در ابتدای این چرخه توسط ناشر است. (شیروانی،1386)
از جمله مزایای استفاده از EDM پایین آوردن هزینه به دلیل حذف ورود چندباره اطلاعات، انتقال صحیح تر اطلاعات، و ارسال و دریافت سریع تر پیام ها و سفارشات است .                               .
پیشرفت های الکترونیکی هم چنین می تواند کمک موثری در پیشبرد همکاری های بین کتابخانه ای و گسترش تعاونی مجموعه ها باشد.

رده بندی خودکار

عدم کنترل ورود اطلاعات به محيط وب و سرعت افزايش منابع اطلاعاتي از يک‌سو، و نبود راهکارهاي مناسب براي سازماندهي آنها، سبب شده بازيابي اين منابع با مشکلاتي از جمله ربط ضعيف، ريزش کاذب فراوان و صرف وقت زياد از کاربران، همراه باشد براي سازماندهي کتاب ها به يک سيستم رده‌بندي نياز است تا بتواند با منظم کردن کتابها در هر رده موضوعي، به بازيابي آنها سرعت بدهد. اکنون نيز با شکل هاي ديگر کتاب روبرو هستيم که همان «فرمت الکترونيکي» است. اين‌گونه اطلاعات به علت قابليتهاي خاص خود سرعت نشر بيشتري نسبت به مواد چاپي دارند. همچنين، اکثر مواد چاپي، قبل از انتشار، به شکل الکترونيکي در دسترس هستند. زماني که براي سازماندهي انبوهي از کتابها و بازيابي سريع آنها به يک سيستم رده‌بندي نياز داريم، ضرورت يک سيستم رده‌بندي مناسب براي اطلاعات روبه رشد ديجيتالي، بيشتر مشخص مي‌شود.

با رده‌بندي منابع ديجيتالي، مي‌توان منابع کتابخانه ها را توسعه داد. وقتي کتابخانه ها اين نوع مواد را در فهرست خود مي‌آورند، مجموعه آنها بدون پرداخت هزينه اضافي گسترش مي‌يابد. براي استفاده‌کنندگان دسترسي از راه دور به آن منابع، از دسترسي به مواد کتابخانه‌اي سنتي آسان‌تر خواهد بود. هنگامي که جستجوگر، فايلي الکترونيکي را در فهرست مي يابد، ‌تنها با يک کليک ساده بر روي آدرس وب، به اطلاعات مورد نظر خود مي‌رسد. شماره هاي بازيابي به عنوان ابزاري براي بازيابي اطلاعات به کار مي روند. با استفاده از شماره هاي بازيابي، مي‌توان در بيشتر «فهرستهاي عمومي پيوسته» جستجو کرد. وقتي فايلهاي اينترنتي در اين فهرستها قرار مي‌گيرند، استفاده‌کنندگان مي‌توانند منابع را همراه با مواد فيزيکي بر روي قفسه هاي مجازي جستجو کنند. رده‌بندي باعث ايجاد امکان تورق مي‌شود. تورق از طريق يک سيستم منطقي سلسله مراتبي، احتمال بيشتري وجود دارد که سريع‌تر به مدارک مورد نظر رسيد.از این رو

متخصصان علوم اطلاع‌رساني، علوم رايانه و فناوريهاي اطلاعاتي به فکر طرح سيستمي مناسب براي سازماندهي اين منابع افتاده‌اند. همين متخصصان با تلاش بر روي انواع برنامه‌ها مانند برنامه‌هاي رايانه‌اي مديريت اسناد يا برنامه هاي آرشيوي، به اين نتيجه رسيده‌اند که علم کتابداري، بيشتر مي‌تواند در اين زمينه (رويارويي با وضعيت آشفتة دنياي جديد اطلاعات) آنها را ياري دهد. بنابراين، به فکر استفاده از رده‌بندي‌هاي کتابخانه‌اي مانند رده‌بندي دهدهي ديويي، رده‌بندي دهدهي جهان، رده‌بندي کتابخانه کنگره براي سازماندهي منابع اينترنتي افتادند اما بایستی توجه داشت که رده‌بندي، فعاليتي است که به مهارت تفکر انتزاعي نياز دارد و اين مهارت را نمي‌توان به سادگي با هوش مصنوعي يا سيستمهاي خبره جايگزين کرد و در رده‌بندي منابع اينترنتي بايد حجم زياد مدارک و رشد صعودي آنها را نيز در نظر گرفت.(شیروانی،1386)

META OPAC یا COPAC

اوپک ها فهرستهای رایانهای قابل دسترس توسط عموم هستند.با توجه به آینده دیجیتالی کتابخانه ها لزوم همگام کردن تمام بخشهای کتابخانه برای دیجیتالی شدن وجود دارداوپک ها ازبخشهای مهم کتابخانه  هستند

با فراگیر شدن کتابهای الکترونیکی حق مولف آنها مسئله ای است که باید در طراحی اوپکهای آینده مورد نظر قرار داد.تا فرد بتواند در هر مکانی با تلفن همراه خود به اینترنت وصل شده و به اوپک کتابخانه برودو جستجوی خود را در حداقل زمان انجام داده و کتب الکترونیکی خود را امانت گرفته و توسط پی دی ای یا کیندل در همانجا مطالعه کند .مساله دیگر امکان ارتباط بین اوپکهای کتابخانه های همسان یا ایجاد ابر فهرست پیوسته یا کوپک است اینکه فرد بتواند با ورود به یک اوپک از وضعیت منابع مورد نیاز در کتابخانه های دیگر نیز آگاه گردد.و برای امانت گرفتن کتاب از جایی که با نیاز او مناسب تر است عمل کند.رتبه بندی میزان ربط نتایج جستجو از کارهایی است که قرار است در آینده به آن پرداخته شود اوپک های آینده شامل منابع اینترنتی هم میشوند بنابراین فهرست نویسی منابع اینترنتی خود موضوع مهمی به شمار میرود.(موسوی زاده،1387)

DISTANCE EDUCATIONیا آموزش از راه دور

در دنیای امروز ما با نسلی از کاربران مواجه هستیم که دنیا بدون اینترنت و رایانه برای آنها مفهوم خاصی ندارد. این نسل که از آنها تحت عنوان Google gneration نام برده میشود عادت دارند که نیازهای اطلاعاتی خود را صرفا” از طریق اینترنت رفع نمایند و بسیاری از آنان حتی پا به یک کتابخانه واقعی هم نگذاشته اند.از این رو خدماتی تحت عنوان REMOTE SERVICE یا آموزش از راه دور برای اینگونه کاربران در نظر گرفته میشود با این ایده که اگر کاربران به کتابخانه ها نمی آیند ما کتابخانه را به خانه های آنان میبریم در این آموزش از راه دور انواع خدمات مرجع یاد شده در محیط دیجیتال میتواند راه گشا باشد.نمونه این کار را کتابخانه عمومی OSHAWA با فراهم آوردن مجموعه کاملی از موسیقی کلاسیک انجام میدهد که افراد عضو کتابخانه میتوانند به صورت نامحدود به  موسیقی ها گوش فرا داده و از آن لذت برند اما به علت حق کپی رایت اجازه دانلود آنها را ندارند.

حفاظت دیجیتال

آرشيو سنتي بين دو مفهوم Preservation (که از مصنوعات منفرد مراقبت مي‌کند) و Conservation (که محتوا را حتي در صورت نابودي يا خرابي مصنوع اصلي حفظ مي‌کند) تمايز قائل مي‌شود اين در حالي است که در آرشيو ديجيتال سعي بر حفظ محتوا است.(شریف،1385)
هنگامي‌که اطلاعات در قالب‌هاي ديجيتالي قرار مي‌گيرند، ماهيت، ارزش، اهداف و ساختار متفاوتي را پذيرفته اند. ماهيت محيط كاملاً متفاوت ديجيتالي بر چالش‌هاي موجود در حفاظت منابع افزوده است

کتابخانه ها پس از فراهم آوردن تجهیزات و به کارگیری این فناوری ها باسیتی به اولین چیزی که اولویت میدهند حفاظت از این منابع دیجیتالی ، حفاظت از روشها و حتی حفاظت از ابزار ها باشد. در خصوص حفاظت دیجیتال بحث متادیتا مطرح میشود. متا دیتا داده در باره داده است یا درحقیقت داده ایست که محتوا شکل یا خصوصیات یک پیشینه داده ای یا یک منبع اطلاعاتی را توصیف میکند.اواین بار در فهرستهای کتابخانه های به کار گرفته شدو کاربرد آن در مدیریت منابع الکترونیکی است.

OCLC/RLG  مسئولیت حفاظت متادیتاها را به گروهی به نام پرمیس دادندکه تیمی متشکل از 30 کارشناس در حوزه حفاظت دیجیتال بود.البته بایستی توجه داشت تا زمانی که منابع چاپی در کتابخانه ها وجود دارند از کتابخانه ها و آرشیوها خواسته می شود ،به حفاظت از منابع چاپی ادامه دهند و برای حفاظت از منابع الکترونیکی برنامه ریزی کنند.از سازمان ها هم خواسته می شود که برای ایجاد زیر ساخت های فنی پیچیده ای که هر سه الی پنج سال تغییر می کند ،تعهدات مالی لازم را ارائه دهند.

اهمیت فناوریها و ابداعات در این حوزه آنقدر زیاد است که ALA جایزه ای را معادل 1500 دلار را برای کتابداران و کتابخانه هایی که بتوانند ابداعاتی داشته باشند یا طرحهای نوین و کارآمدی  برای به کارگیری فناوری ها در کتابخانه ها ارائه دهند ،در نظر گرفته است.

اما علی رغم تمام فرصتهایی که به کارگیری این فناوریها برای کتابخانه ها ،کتابداران و کاربران فراهم می آورند در خصوص استفاده و به کارگیری آنها چالشهایی نیز وجود دارد که اهم آنها به شرح زیر میباشد:

  • · سواد اطلاعاتی

سواد اطلاعاتی توانایی موثر دسترسی و ارزشیابی اطلاعات برای رفع نیاز اطلاعاتی است که با آن روبرو هستیم. در نتیجه برای این دسترسی به اطلاعات نیاز به مهارت داریم.مثلا” جهت استفاده از منابع کتابخانه نیاز به سواد کتابخانه ای داریم که این سواد در هر دوره و زمانی دچار تغییر و پیشرفت میشود.تمرکز بایستی به جای بازیابی اطلاعات ،برروی چگونگی روش رسیدن به این اطلاعات باشد.بنابرای کاربران برای استفاده از فناوریهای جدید بایستی سواد استفاده از آنها یا در حقیقت سواد اطلاعاتی را دارا باشند. در غیر این صورت نداشتن دانش در بازیابی اطلاعات منجر به یک جستجوی ناکارامد یا عدم حصول نتایج دلخواه شده و افراد قادر نخواهند بود از طریق فناوریهای جدید نیازهای اطلاعاتی خود را رفع نمایند

شکاف دیجیتالی

اصطلاح شکاف ديجيتالي(Digital Divide)صورت مختصري براي بيان نابرابريهاي بين المللي در زمينه دسترسي به تکنولوژي اطلاعات و ارتباطات و هزینه بالای دسترسی به آن  مي باشداستفاده‌ از كامپيوتر نمي‌تواند فاصله‌ زياد ميان‌ كشورهاي‌ فقير و غني‌ را برطرف‌ سازد مگر آنكه‌ دسترسي‌ كشورهاي‌ در حال‌ توسعه‌ به‌ اينترنت‌ و افزايش‌ توان‌ مالي‌ آنان‌ به ‌ميزان‌ زيادي‌ موجبات‌ بهبود زيرساختهاي‌ ارتباطي‌ را فراهم‌ آورد.

•        مالکیت معنوی

فناوري‌هاي ديجيتالي جديد، کاربرد‌ها و استفاده دوباره (مانند کپي کردن و ارتباطات) را آسان مي‌کنند. کپي‌هايي که به دست مي‌آيند با همان کيفيت نسخه اصلي است و انگيزه را براي خريد نسخه اصلي کم مي‌کند.

تحولات فناورانه هر اندازه مثبت باشد این خطر را در پی خواهند داشت که در این محیط جدید فناورانه حق مولف و حقوق جنبی آن را به صورتی جدی تضعیف کنند.هرچند که این وضع بر اثر دو پیمان جدید سازمان جهانی مالکیت فکری که در دسامبر 1996 به تصویب رسید تا حدودی تعدیل شده است اما هنوز رضایت بخش نیست .نبود پشتیبانی مادی به این امکانت جدید امکان میدهد که به آسانی بدون موفقیت پدید آورنده و عملا” بدون صرف هزینه شکل و محتوای اثری را تغییر دهند.در این محیط جدید هر مصرف کننده ای که رایانه اش به شبکه متصل باشد در هر آن یا در دفعات مختلف ،یک مولف بالقوه،یک ناشر بالقوه و یک متخلف بالقوه است.(نشاط،1382)

ناپایداری فناوری های جدید

فناوری  های جدید غالبا” ناپایدارند و تضمینی وجود ندارد که یک فناوری تا زمان خاصی باقی بماند و فناوری جدیدی جای آن را نگرید. در کشاکش سبقت گرفتن فناوریها بسیار اتفاق می افتد که قابلیت انتقال اطلاعات از یک نرم افزار به نرم افزار دیگر وجود ندارد یا اینکه در جریان انتقال بخشی از اطلاعات به دلیل عدم تطابق با فناوری جدید از دست میرود .از این رو ناپایداری فناوری ها نیز چالشهایی را هم در حوزه کتابداری و هم در حوزه حفاظت دیجیتال به همراه دارند.

  • مشکلات حوزه حفاظت دیجیتال

حفاظت از منابع ديجيتال به واسطه طبيعت پويا و متغيري که دارند بسيار متفاوت از منابع آنالوگ است. و اين تفاوت‌ها است که ضرورت مطالعه ماهيت متفاوت اطلاعات ديجيتال را نمايان مي‌سازدسرعت تغييرات به حدي است که اگر امروز به تبيين راهبردهاي حفاظتي نپردازيم فردا بسياري از اطلاعات ديجيتالي را از دست خواهيم داد. مشکلات حفاظت دیجیتال از چند منظر قابل بحث میباشد:

ماهيت داده‌ها: داده‌ها در خطر هستند، چرا که در قالب مشخص پرونده‌اي بر روي رسانه‌اي موقت و گذرا ضبط شده‌اند و به يك الگوي رمزگذاري (زبان برنامه‌نويسي) نيز نياز دارند. رمزگشايي منابع آنالوگ تنها به توانايي‌هاي بشري نياز دارد، اما مدارک ديجيتال از آن جهت که ماهيتاً به «ابزارهاي ذخيره‌اي» خود محدود نشده‌اند، با منابع آنالوگ متفاوت‌اند

ناپايداري داده‌ها: داده‌هاي ديجيتالي در خطرند، نه به اين خاطر که ذاتاً آسيب‌پذير يا ناقص هستند، بلکه به اين دليل که شتاب پيوسته آهنگ همانندسازي، انطباق و افزونگي سخت‌افزار، نرم‌افزار، و قالب‌بندي داده‌ها، و استانداردهاي تسهيل‌شده که ممکن است به معناي ناخوانايي، تفسيرناپذيري يا بي‌استفاده‌بودن جريان بيتي در آينده باشد، در جريان است. داده‌ها به صورت «رمز» ذخيره مي‌شوند، در نتيجه پيش از تشخيص و استفاده از آن‌ها در محيط رايانه‌اي‌ـ حتي اگر از استانداردهاي آزادي نيز بهره گرفته باشندـ به عنصري رمزگشا نياز دارند و اين عناصر رمزگشا روز به روز تغيير مي‌کنند.
پيچيدگي داده‌ها: اگر توليدکنندگان كنوني، داده‌هاي ديجيتالي را صريح و روشن ارائه ننمايند، خوانندگان و بهره‌گيران آينده با مشکل روبرو مي‌شوند و پيچيدگي داده‌ها براي آن‌ها رمزگشايي نخواهد شد. يک ديسک نوري چندرسانه‌اي و ابتکاري، بسياري از ارزش‌هاي خود را از ارتباطات بين اشياي ديجيتالي کسب مي‌کند نه از محتواي اطلاعاتي خود اشيا. اجراي اشياي ديجيتالي پيچيده به برنامه‌اي پيچيده نياز دارد، و اين برنامه‌ها نيز با نگارش‌هاي جديدي که کراراً از آن‌ها ارائه مي‌شود، پيوسته در حال تغييرند.

اداره حقوق و کنترل دستيابي در اشياي ديجيتال، موضوعي است که پيچيدگي‌هاي آن به طور فزاينده‌اي مورد توجه کتابخانه‌ها و آرشيوها است. کتابخانه‌ها ممکن است حق دستيابي و استفاده از مواد الکترونيکي را داشته باشند، اما حق حفاظت از اين نوع مواد مقوله ديگري به شمار مي‌آيد. چنانچه مرکزي پايگاه اطلاعاتي مربوط به مقالات مجلات را مشترک باشد، دسترسي به مقالات تنها براي مدت زماني مشخص در اختيار مرکز قرار مي‌گيرد، و در صورتی‌که مرکز بخواهد از اين منابع حفاظت کند با مشکل حق مالکيت معنوي روبرو خواهد شد.
کسب مجوز استفاده، از مهم‌ترين موضوعاتي است که کتابخانه‌ها در عصر الکترونيک بايد انجام دهند. اداره مقررات گوناگون کسب مجوز استفاده، چالش مهم اجرايي و فني براي انجام مقاصد حفاظتي محسوب مي‌گردد. يکي از اولين اقداماتي که به منظور حفاظت از اطلاعات ديجيتالي انجام مي‌شود نسخه‌برداري است. اين در حالي است که در بسياري از موارد تهيه نسخه ديگري از منابع، با مسائل حقوقي روبرو است.
رشد روزافزون نظام بازدارنده مالكيت معنوي، و کسب مجوز، متضمن اين است که بسياري از مواد هرگز به مجموعه کتابخانه‌ها (براي حفاظت و نگهداري) راه نمي‌يابند. اين مواد، دارايي‌هاي شرکت‌ها هستند و بدون صرف اعتبارات مالي اساسي و توافق‌هاي قانوني براي کسب مجوز استفاده (که به نوبه خود، کتابخانه‌هاي معدودي از عهده هزينه‌هاي آن برمي‌آيند) به مجموعه‌هاي عمومي وارد نمي‌شوند. اين واقعيت، از چشم‌انداز مثبت به کتابخانه‌ها امکان مي‌دهد که مسائل حفاظت از انواع بسيار زيادي از منابع اطلاعاتي مهم (نظير روزنامه‌ها، راهنماها، نشريات الکترونيکي) را ناديده بگيرند و چنين فرض کنند که اين منابع توسط شرکت‌هاي صاحب محصولات، حفاظت و نگهداري مي‌شوند. از سوي ديگر، اين سوال مطرح است که آيا شرکت‌هاي صاحب امتياز اين محصولات، علاقه و خيرانديشي لازم را در ايفاي اين نقش آرشيوي براي نسل‌هاي آينده از خود نشان خواهند داد و آيا اين منابع براي عموم قابل دسترس خواهد بود؟!(شریف،1385)

  • · باز بودن راه سوء استفاده

به علت فراگیر بودن محیط وب و امکاناتی که وب 2 در جهت ایجاد مشارکت فعال کاربران در تولید و استفاده اطلاعات فراهم آورده است ناخوداگاه خطر سوء استفاده را در محیط وب افزایش میدهد.مثلا” احتمال سو استفاده در محیط هایی مانند یوتوب و فلیکر که قابلیت به اشتراک گذاری عکس ،تصاویر و ویدئو ها را دارند میتواند بسیار زیاد باشد ..علاوه برسوء استفاده های ناشی از  قابلیت اشتراک ،مبادله فوری  و توانایی تکثیر و نسخه برداری که از ویژگیهای دادهای رقومی هستند راه را برای سوء استفاده باز میگذارد؛ یا اینکه این امکان وجود دارد که  بسیاری از سایتها توسط هرکر ها هک شوند و اطلاعات آنها تغییر یابد یادیگر  قابل بازیابی نباشد. که تمامی این موارد میتواند چالش برانگیز باشند.

  • سرعت تولید بیشتر اطلاعات = کاهش سرعت انتقال اطلاعات

امروزه ما در جهانی زندگی میکنیم که علاوه بر انفجار اطلاعات با پدیده دیگری تحت عنوان آلودگی اطلاعات نیز روبرو هستیم. اطلاعات به سرعت در حال انتشار هستند،اما در تقاضای فزاینده برای سرعت،مشکلات درونی فراوانی وجود داردهرچه سرعت تولید اطلاعات بیشتر میشود بر مجموع کلی اطلاعات نیز افزوده میشود . در نتیجه سرعت انتقال اطلاعات کاهش می یابد که خود تضاد دیگری است( ریگان،1382)

  • تعریف استانداردها(استاندارد سازی)

کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی امروزی دیگر به یک محدوده جغرافیایی خاص تعلق کامل ندارند.روزانه هزاران نفر از وب سایت کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی سراسر دنیا بازدید و استفاده میکنند.پیشینه های کتابشناختی که درون مایه مدارک موجود در یک کتابخانه مرکز اطلاعاتی یا مربوط به یک نویسنده هستنددر کشورهای دیگر بازیابی و استفاده میشوند.بنابراین مسائل موجود بر سر راه انتقال و بازنمودن اطلاعاات مذکور یکی از چالشهای عمده مراکز اطلاعاتی است.گسترش شبکه های ارتباطی و اینترنت امکان داد و گرفت اطلاعات را بیش از پیش تسهیل کرده است.کتابداران و کتابخانه ها نیز تلاشهای فراوان و پرباری را در راستای تدوین استانداردهای فراگیر و کارامد انجام داده اند.و برخی از این تلاشها از جمله دوبلین کور و اندیشه ابر داده در زمینه توصیف یکدست داده های کتابشسناختی و انتقال آنها به بار نشسته است.اما هنوز راه زیادی تا تدوین استانداردهای همه جانبه و مطلوب باقی است .(حسن زاده 1383)

  • چالشهای زبانی:

با گرایش جوامع بشری به سوی جهانی شدن زبان به عنوان عامل ارتباط ،بعضا” به صورت یک عامل بازدارنده ارتباط ظاهر میشود و چه بسیارند مجموعه هایی که به خاطر زبان آنها برای دیگران قابل استفاده نیستند

زبان همواره به مثابه یک پل ارتباطی عمل نموده است.ندانستن زبان به معنای خیلی ساده برابر با از دست دادن اطلاعات و عدم توانایی در استفاده از آن است.لذا “عدم آشنایی با زبان غالب در  تولید مدارک که در حال حاضر زبان انگلیسی است هم باعث افزایش شکاف دیجیتالی شده و هم فرد را از دستیابی به اطلاعات باز میدارد..کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی میتوانند حداقل با ارائه چکیده ای از آن منابع به یکی از زبانهای زنده دنیا نقش خود را به عنوان حافظ هویت فرهنگی ممل مختلف و اعتلای تفاهم و درک بین المللی ایفا کنند.تحقق این امر مستلزم هزینه، وقت و بودجه و نیروی انسانی مناسب است.که بیشتر کتابخانه ها از فقدان یا کمبود آن رنج میبرند”. (حسن زاده 1383)

  • چالش های آموزشی

تحولات سریع در جوامع کنونی و روند پر شتاب جهانی شدن کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی را که خود را متولی آموزش سواد اطلاعاتی به نسل جدید میدانند  در معرض چالش جدیدی قرار میدهد.این چالش همان ضرورت روزآمد سازی و تغییر برنامه آموزشی دوره ها و زمینه های تحقیقات علوم کتابداری و اطلاع رسانی است واحد های درسی قدیمی اکنون جوابگوی نیازهای امروزی کتابداران و اطلاع رسانان نیستند بنابراین بایستی برای ورود به عرصه های نوین اجتماعی برنامه های خود را روز آمد سازند.علاوه بر  این کتابدران بایستی با ابتکار عمل و خلاقیت اوضاع را اداره و کنترل کنند.یعنی خلاقیت متخصصان در تعیین جایگاه حرفه ای از اهمیت فراوانی برخوردار است. .(حسن زاده 1383)

  • پذیرش فناوری

یکی از چالشهای مهمی که کتابخانه ها در عصر دیجیتال با آن مواجه هستند( به خصوص در جوامع در حال توسعه) بحث پذیرش فناوری های جدید و تغییر درشیوه های  ارائه خدمات  هم از سوی کتابداران و هم از طرف کاربران است.  امروزه هنوز عده اي از كتابداران از فناوري ها واهمه دارند و آنها را نمي پذيرند. این امر خود میتواند زمان ورود فناوریهای نوین را به کتابخانه به تاخیر انداخته و یا برعکس در صورت استقبال از آن به موجی سریع برای  استقبال فناوری های  جدید بی انجامد. علاوه بر کتابداران کاربران نیز بایستی به عنوان کسانی که هدف اصلی کتابخانه ها خدمت به آنان است پذیرای این فناوری ها باشند و به طور کلی نیاز استفاده از فناوریهای جدید هم توسط کتابداران و هم کاربران حس شود.

  • کاهش حضورکاربران در کتابخانه

با استفاده و به کارگیری این فناوریها ناخودآگاه شاهد حضور کمتر مراجعان به کتابخانه ها هستیم و عملا” کاربران به REMOT USER  تبدیل شده اند و ترجیح میدهند از منازل یا از محل کار خود و از طریق اینترنت اطلاعات مورد نیاز شان را بدست آورده یا به کتابخانه متصل شوند.این امر در نوع ارائه خدمات به کاربران در کتابخانه ها تاثیر گذاشته است .در بسیاری ازموارد ارتباط رو در رو با مراجعان و انجام یک مصاحبه مرجع حضوری میتواند بسیار راه گشاتر از انجام این مصاحبه یا دریافت جواب از طریق مرجع چتی یا سایر روشهای جدید در محیط وب باشد.اما با وجود این کتابداران بایستی با تمهیدات خاص کتابخانه ها را به خانه های کاربران ببرند و سعی کنند ارتباط کاربران با کتابخانه ها  از طرق مختلف با ایده ها و نوآاوری های جدید(مانند خدمات از راه دور به کاربران) حفظ شود و ارتقا یابد.

نتیجه گیری

ما در یک برهه زمانی قرار داریم که فناوری و کتابخانه سنتی در حال همگرایی در یک نقطه هستند.در سخن از آینده نباید به آینده ای دور از انتظار و آرمانی اندیشید. منظور از آینده، آینده ای نزدیک، واقعی و قابل دسترسی برای بشر است که به زمان حال پیوسته است. در این که آینده، دنیایی مجازی، خودکار، الکترونیک، اینترنتی، و سایبرنتیک خواهد بود، شکی نیست. ابزار های انتقال اطلاعات ( محمل های اطلاعاتی)رو به کوچک شدن و انعطاف پذیری و با قابلیت بیش تر برای به چالش کشیدن دیگر رسانه ها پیش خواهند رفت.(شیروانی،1386) با بررسی تحولات فناوری در کتابخانه ها، به این نتیجه می رسیم که در کتابخانه های آینده مواد و محمل های اطلاعاتی کتابخانه در مسیر کاهش حجم(مینی مایز شدن)، کاهش وزن، کاهش هزینه، افزایش کارایی، افزایش سرعت، افزایش قابلیت، افزایش حجم ذخیره اطلاعات و قابلیت حمل و نقل پیش خواهند رفت.(یاری فیروز آبادی،1385).نکته دیگر اینکه تكنولوژي به خودي خود هدف نيست بلكه وسيله اي است براي رسيدن به اهداف كتابخانه. اين واقعيت به راحتي فراموش مي شود. امروزه هنوز عده اي از كتابداران از فناوري ها واهمه دارند و آنها را نمي پذيرند در كنار اين گونه افراد ، کسانی هستند كه عشق عجيبي به فناوري ها دارند . نه واهمه از فناوري درست است نه فناوري پرستي ، بلكه برنامه ريزي براي فناوري مناسب تر از آنهاست. هدف از استفاده از فناوريها بايد اين باشد: آيا آنها ما را در انجام رسالت كتابخانه ياري مي دهند يا خير.

“از این رو درمورد آينده كتابخانه ها دو ديدگاه متفاوت وجود دارد:
1. ديدگاه منفي : بر اساس اين ديدگاه از آنجا كه شبكه ها ، اطلاعات را از محلي به محل ديگر منتقل مي كنند و بعد مكاني در اين زمينه نقشي ندارد ، نياز به گردآوري منابع در كتابخانه ها كاهش مي يابد . افراداز محل كار يا منزلشان مي توانند به منابع دسترسي داشته باشند . اگر نتوان گفت كه شغل كتابداران درآينده در معرض خطر قرار مي گيرد ، در دهه هاي آينده نوع كار آنها نسبت به امروز كاملا متفاوت خواهد بود . متخصصين اطلاعاتي كه طراحي و راه اندازي خدمات الكترونيكي را دركتابخانه ها به عهده دارند از فارغ التحصيلان رشته هاي رايانه و مهندسي الكترونيك خواهند بود. پيشرفت نظام هاي ساده رايانه اي جهت بازيابي اطلاعات تا به آنجا مي رسد كه نياز به كمك فرد ديگري براي استفاده از آنها نيست و هركس به تنهايي قادر به بازيابي اطلاعات است . فارغ التحصيلان كتابداري و اطلاع رساني به اين نتيجه مي رسند كه نمي توانند با فارغ التحصيلان رشته هاي مذكور رقابت رقابت كنند.
2. ديدگاه مثبت : نشر الكترونيكي در حال رشد است . متخصصين اطلاعاتي نقش رهبري را در اين توسعه به عهده دارند . آنها در طراحي ، توليد ، كاربرد و ارزيابي نظام هاي اطلاعاتي سهيم هستند . در اين ديدگاه هرقدر هم كه مراجعين با نظام آشنا باشند ، اما جهت استفاده صحيح از منابع به ياري كتابداران نياز دارند . فارغ التحصيلان مدارس اطلاع رساني قادرند با ساير رشته ها رقابت كنند. كتابخانه ها به عنوان مراكزي براي جذب و استخدام متخصصين اطلاعاتي عمل مي كنند.” .(یاری فیروز آبادی،1385)
اين دو ديدگاه متفاوت داراي يك وجه مشترك هستند. در هردو روش ، فناوري اطلاعات نقش اصلي را ايفا مي نمايد كه اين واقعيت انكارناپذير نيست . دراينجادونكته اصلي وجود دارد . يكي اينكه مواد چاپي بتدريج روبه كاهش مي گذارد و ديگري پيدايش نظامها ي اطلاع رساني بسيار ساده كه باعث مي شوندمتخصصين اطلاعات فقط در طراحي آنها شركت نمايد . اما نقش کتابداران نه تنها از بین نمیرود بلکه پر رنگ تر نیز خواهد شد آنچه که تغییر میکند محملهای اطلاعاتی است و شیوه ارائه خدمات.

“به طور کلي در قرن 21 فناوري و کتابخانه با هم گره خورده اند و اين رابطه آنها جدايي نا پذير است. کتابخانه اي که تشخيص دهد که يک فناوري چطور مي تواند خدماتش را در جهت رضايت کاربرانش بهبود بخشد به سمت موفقيت حرکت کرده است . نكته مهم اين است كه در زمان پذيرش يک فناوري استفاده کنندگان بايد كانون توجه قرار گرفته باشند “. (ابراهیمی،1386 )

منابع

  • آزاد،اسدا….نظامهای هوشمند و کاربرد آنها در کتابداری و اطلاع رسانی”.کتابداری و اطلاعا رسانی .دوره6 سال1382.
  • ابراهیمی،سعیده(1386).“کتابخانه های تخصصی،فناوریهای اطلاعاتی،نیروی انسانی“ دسترس پذیر در : www.irandoc.ac.ir/E.J3(7)
  • باقریان،نجمه.مترجم(1387)  ”خدمات مرجع دیجیتال در دنیای مجازی“. اطلاع يابي و اطلاع رساني،ش 10 .مرداد 1387.
  • جمالی،فیض ا….(1385)”کتابداری ایران: گذشته حال آینده”.دسترس پذیر در:

www.irandoc.ac.ir/EJ3(7)

  • حسن زاده،محمد.تعامل حرفه کتابداری و اطلاع رسانی با فرایند جهانی شدن.کتابداری و اطلاع رسانی.دوره 7.سال1383

  • داورپناه ،محمدرضا(1378)برنامه ريزي زير ساخت فناوري اطلاعات در كشورهاي در حال توسعه ، كتابداري و اطلاع رساني ،سال 2 ،ش 3 .

  • ریگان،ماربلین(1382).”آینده دیجیتالی کتابخانه ها:راهبردهایی برای عصر اطلاعات”.ترجمهعباس گیلوری.تهران:دبیزش،1382.

  • زنين یوست،آلیشا(1386)” مرجع ديجيتالي: آنچه گذشته به ما آموخته و آنچه آينده در برخواهد داشت”.ترجمه  مهدی محمدی. فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات. دوره 23  ش 1و2 ،پاییزوزمستان 1385.
  • سدادی،یوسف(1386).(مترجم).طراحی کتابخانه های آینده:تجربعه سنگاپور. دسترس پذیر در:

www.irandoc.ac.ir/E.J1(3)

  • سینگ،دلژیت(1387).“خدمات مرجع در عصر دیجیتال“ ترجمه سارا کلینی. اطلاع يابي و اطلاع رساني،ش 9 .تیر 1387.
    • شریف،عاطفه(1385).” رويکردهاي مديريتي در حفاظت ديجيتالي”. فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات. دوره 21  ش 3 ،بهار 1385
    • شیروانی،زهرا(1386).”آینده فناوری در کتابخانه ها”.مجله الکترونیکی شیرازه.سال اول،ش3.
  • کرمی،طاهره(1384)” وبلاگ: دريچه‌اي نو در دنياي كتابداري و اطلاع‌رساني”.“. فصلنامه علوم و فناوری اطلاعات. دوره 2  ش 1 ،پاییز  1384.
  • موسوی زاده،مریم(1387).“آینده فهرستهای رایانه ای قابل دسترس توسط عموم“ .اطلاع يابي و اطلاع رساني،ش 8 .خرداد 1387.

  • · نشاط،نرگس(1382).” جوامع اطلاعاتی و تزلزل حق مولف”. کتابداری و اطلاع رسانی.دوره6 سال1382.

  • · نعیمی،شیلا.(1386)“کتابخانه الکترونیکی،دیجیتالی و مجازی:تفاوتها و شباهتها“.دسترس پذیر در : www.irandoc.ac.ir/E.J3(7)

  • یاری فیروز آبادی،یار حسین(1385).”کتابخانه های تخصصی و فناوری اطلاعات” دسترس پذیر در:

www.irandoc.ac.ir/EJ3(6)

Aldrich , Duncan M(2006) ‘Library Services for a Digital Future’

[on line] ,avalable at : www. Educause.edu accessed at: ( 30 October 2008)

Byrne,Alex(2007) ‘Libraries for the Future: progress, development and partnerships. Opening address, World Library’ [online] Avalable at :http://ifl.sagepub.com <pdf>(22 October 2008)

Courtney, Nancy (2007).’ Library 2.0 and Beyond ‘[on line] available at: www.librariesunlimited.com accessed at: (18october 2008).

Jeevan,VKJ(2007).’ Library Personalization Systems: an Indian      experience’ [online] available at: http://ifl.sagepub.com/cgi/content/abstract/34/1/72 <pdf> accessed at : (29 October 2008)

Marfleet,Jackie(2006)’ British Library Roadmap for the future-where to next?’[online],available at :

<pdf> (October 2008)http://bir.sagepub.com/cgi/content/abstract/23/4/258

Mullins,James.L(2007) ‘Top ten assumptions for the future of academic libraries and librarians: A report from the ACRL search committee,[online] , Available at:

http://www.ala.org/ala/mgrps/divs/acrl/publications/crlnews/2007/aprl07/

accessed at: (18 October 2008)

Nelson,Rose(2005) ‘future of library service ,[online], available at:    accessed (18 October 2008). www.ala.org

Rowlans, Ian(2008)’ Information behavior of the researcher of the future’ / JISC Study. Available at:

http://www.jisc.ac.uk/media/documents/programmes/reppres/gg_final

accrssed:(12 November 2008)

Sturberg,Julia (2008) ‘”Social Networks as a onceptual and Empirical Tool to Understand and Do” HRD .[online] ,available at: http://adh.sagepub.com/cgi/content/abstract/9/3/291<pdf> accessed at: (29 October 2008)

Todaro,Joli(2006) ‘Changing Roles of Academic and Research Libraries ‘[online] available at: www.ACRL.COM accessed at: (2october2008)

wallis,Richard(2007).’ The Future is in Web services ‘[online] available at :http://www.lib.niu.ed/html accessed at: (29 October 2008)

www.ala.org accessed at :(4 october 2008)

www.Amazon.com accessed(29 October 2008).

www.E.ink.com accessed at:(20 October 2008)

www.facebook.com accessed at: (22 November 2008)

www.flickr.com accessed at : (5 November 2008)

www.iranictnews.ir accessed at: ( 14 aban 1387)

www.worcesterchir.gov.uk /home /wwc-lib-review accessed at :  ( 2November 2008)

www.wikipedia.org/videocast/htmle accessed at: (2 December 2008)


برچسبها: , , ,

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك