کتابدارها برای انفجار اطلاعات چه می‌کنند؟

يادداشت — توسط در مرداد ۶, ۱۳۸۹ در ۹:۴۳ ق.ظ

اگر هر مجموعه چاپي (كتاب، مقاله و…) و يا غير چاپي (سي‌دي، اخبار رسانه‌ها، آموزش رسانه‌ها، اينترنت، وبلاگ و…) را يك اتم در نظر بگيريم نمايه‌ها و كليد‌واژه‌ها،  نانوهاي آن اتم هستند. اگر كتابداران فناوري نانو را بياموزند در اين طبقه‌بندي بسيار هوشمندانه عمل خواهند كرد و علاوه بر رساندن هر اطلاعات به خواننده‌اش، فعاليتهاي فراوان ديگري را نيز در راستاي معرفي اين اطلاعات به مخاطبان خواهند داشت و سازماندهي مواد از شيوه سنتي به شيوه‌هاي جديد و نو با استفاده از ابزارهاي موجود تغيير شكل خواهد داد.

شيوه‌هاي سنتي سازماندهي مواد كتابخانه‌اي: مواد آرام و غير محترقه

كتابداران مقاله‌ها را نمايه‌سازي مي‌كنند. اگر مقاله را ظرفي از اطلاعات بدانيم محتويات اين ظرف را با كليد‌وا‍ژه‌هايي كه درون آن است مي‌شناسيم و معرفي ظرف و مكان آن با همين كليد‌واژه‌ها صورت مي‌پذيرد. يعني اين محتويات را درون ابزارها و نرم افزار‌هاي رايانه‌اي جستجوي اين ظروف و محتواي آن مي‌گذاريم و بازيابي ظروف مورد نظر را براي مخاطبان ميسر مي‌نماييم.

كتابها در روش سازماندهي سنتي با حدود 3 موضوع كه اكثراً از عنوان كتاب نيز بر مي‌آيد نشانه‌گذاري آدرس‌دهي (رده بندي) مي‌شوند. مثلاً كتاب روانشناسي كودك در موضوع كودكان – روانشناسي (لازم به توضيح است اين موضوع را با سرعنوان موضوعي چك نكرده‌ام در واقع در حال حاضر در مورد موضوع‌سازي صحبتي ندارم) و در طبقه خاص خود قرار مي‌گيرد.

داستان طبقه‌بندي مكتوبات به شيوه مذكور است ولي به نظر من در شيوه‌هاي اطلاع‌رساني جديد، مكتوبات به دليل گذشت از پروسه چاپ كمي بيات مي‌شوند تا به دست مشتري برسند ( خداي ناكرده قصد بي‌ارزش كردن اين انديشه‌هاي مكتوب را ندارم ولي داستان انفجار اطلاعات درباره مواد غير چاپي بيشتر نمود دارد) و زمان زيادي را طي مي‌كنند. براي خوانندگان اخبار و اطلاعات روز، كتابها اهميت به سزايي ندارند. يادم است براي خريد كتاب راهنماي آموزشي رايانه، وقتي به كتابفروشي سر مي‌زدم، بيشتر كتابهاي قديمي‌تر از برنامه هاي روز رايانه ها را مي‌يافتم و اين اطلاعات قديمي برايم چندان ارزشمند نبودند.

كتابداران مانند پزشكان هستند كه بيمار را (كتاب) در بخش ثبت پذيرش مي‌كنند و پس از بررسي اوليه و گاه شتابزده (فهرست نويسي و رده بندي) مكتوبات را در طبقه‌بندي كتابخانه‌هايشان مانند بيمارستان به بخشهاي مختلف ارسال مي‌دارند و ديگر به فكر عيادت‌كنندگان اين كتابها و مقالات و ملاقات‌كنندگانشان نيستند. اگر كتابي هرگز خواننده‌اي نداشته باشد نگران نمي‌شوند (شايد به دليل عدم شناخت موضوعي‌اش چاره‌انديشي توسط پزشكان كتاب نمي‌شود). ولي به قول رانگاناتان بايد هر كتاب خواننده‌اي داشته باشد. اصول كتابداري را هميشه بايد آويزه چشمانمان قرار دهيم !

به نظر شخصي من كتابداران به دليل گوناگوني شيوه‌هاي تجميع اطلاعات، تنها مسوؤليت ساماندهي مواد چاپي را ندارند بلكه بايد پا را فراتر گذاشته و به فكر اطلاعات غير چاپي نيز باشند. (تنها دليل عوض شدن نام كتابداران شايد اين مهم باشد).

شيوه هاي جديد سازماندهي مواد كتابخانه اي: مواد انفجاري  و محترقه و فراوان و گوناگون

در درياي بي‌كران اينترنت موتورهاي جستجو، كار جستجوي عمومي را به خوبي انجام مي‌دهند. به طوريكه اگر به صورت عام بخواهيم موضوعي را بيابيم مشكلي نداريم. در زمان ماهيگيري كه، برايمان نوع خاص و تعداد مطرح نباشد اين موتورها بسيار جوابگو و موثر هستند تور را مي‌اندازيم و صيد مي‌كنيم هر چند گاه ميان تورمان غير از مواد اصلي، فرعيات زيادي مي‌بينيم. ولي واي به حال روزي كه انتظار گونه خاصي از اطلاعات را داشته باشيم، تورهاي جستجو علاوه بر جستجوي اصلي ما را به صيدهاي نامتجانس و ناخواسته مي‌رساند. برخي سايتها با اسم كلمات كليدي ارزشمند، مخاطب را براي تبليغات، به سوي خود مي‌كشند و در اين ميان ماهيگيري اطلاعات خاص بسيار سخت است.

موتورهاي جستجو به ظاهر كار كتابداران را كم نموده است وليكن اطلاعات هميشه در لايه‌هاي پاييني وجود دارد كه هيچگاه يافت نمي‌شود. كليه كتابداران نگران اين اطلاعات هستند. كار كتابداران شايد يافتن مرواريد اطلاعات از ميان گل و لاي ته‌نشين دريا باشد. (وب پنهان)

كتابدار بايد با حوصله به فهرست‌نويسي اين صفحات مجازي و نمايه‌سازي آنها به مخاطب در زمينه شناخت مطلب كمك نمايد و مانند نوري به خواننده كمك كند تا عميق‌ترين لايه‌ها را ببيند و اطلاعات را بيابد. كاري كه در دنياي مجازي صورت مي‌گيرد، علاقه‌مندي مخاطبان در هر نوشتاري اندازه‌گيري مي‌شود و مخاطب‌شناسي خيلي تحت شعاع قرار گرفته است. يعني كتابداران نيز بايد بياموزند كه با نظرسنجيهاي مجازي مثلاً مشخص كنند كدام كتاب يا نوشته در مورد روانشناسي كودك داراي راي بالا از ديدگاه مخاطبان و متخصصان است و اين ستاره‌هاي انتخابي ديگران، خود ملاك انتخاب در دنياي مجازي است و در حقيقت به نمايش در آوردن ( Display ) اطلاعات توسط كتابداران است .

شيوه‌هاي فهرست‌نويسي بايد دگرگون شود: وقتي يك كتاب به صورت تمام‌متن وارد دنياي مجازي مي‌گردد ديگر اين آدرس‌دهي‌ها اهميت كمتري دارد. شايد تنها اعلام موضوعات مترادف ارزش بازگويي براي تسريع بازيابي مواد كتابخانه اي را داشته باشند.

كتابداران باغبان گلهاي سر برآورده از ذهن و فكر انسانهاي صاحب آگاهي‌اند. (وقتي اين گلها به نمايش در مي‌آيند، مهم نيست اين گلها را همه دوست بدارند بلكه مهم اين است كه دوستداران واقعي اين گونه گل را بشناسيم و وظيفه آشنايي با اين گونه را به انجام برسانيم). كتابداران نگهبانان انديشه و تفكرند و معرفي‌كنندگان موضوعات تخصصي به متخصصين موضوعي‌اند. معمولاً سايتها همگي با كليه كلمات قابل جستجو هستند پس نيازي نيست كتابداران زياد نگران جستجوي اين قبيل كلمات در سايتها باشند. فقط كافي است در هر حوزه سايتهاي خوب را بشناسند و يك نظام طبقه‌بندي بر اساس كيفيت داشته باشند، احياناً اگر برخي از طريق كليدواژه‌هاي پر طرفدار سرعت جستجو را مختل مي‌نمايند و جستجوگران را با صيادي به دام تبليغات خود بكشند و مسير مخاطبان را منحرف نمايند تا آمار بينندگان خود را ارتقا دهند، بايد آنها را شناسايي و در ليستي به معرفي سايتهاي تجاري تبليغاتي بپردازند تا خوانندگان و متقاضيان در هر جستجو به اين سايتها نروند و وقت خود را صرف ديدن تبليغات ناخواسته  ننمايند.

طبقه‌بندي سايتها و وبلاگهاي فارسي خود از وظايف كتابداران است. معرفي بهترين سايتهاي علمي و … توسط كتابداران مي‌تواند در يك تحقيق نقش تعيين‌كننده‌اي داشته باشد و همچنين در ارتقاي كيفيت اين سايتها نقش مهمي ايفا مي‌كند تا افراد تنها به داشتن صفحه اصلي پورتال اكتفا نكنند و اطلاعات قابل‌استفاده و مناسبي درون سايتها  به منظور بهره‌برداري بگذارند.


برچسبها: ,

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك