[corner-ad id=2]

اخـــلاق حرفه‌ای: ضرورت و تـــرویج آن

يادداشت — توسط در اردیبهشت ۳۱, ۱۳۸۹ در ۵:۴۳ ق.ظ
«اخلاق حرفه اي، ضرورت و ترويج»
عصمت صدري فرد
كليد واژه: اخلاق/ حرفه / اخلاق فردي / اخلاق حرفه اي/ منشور اخلاقي
/ سازمان
چكيده
هدف از اين مقاله بيان ضرورت وجود اصول اخلاق حرفه اي، پايبندي به اين اصول، ترويج آن در بين كتابداران و تعيين معيارهايي براي استانداردهاي اخلاق حرفه اي براي كتابداران است. پژوهشگر با كمك اسناد و مدارك موجود در رشته كتابداري پي به اهميت “اخلاق حرفه اي” و نتايج سود بار آن برده و وجود آن را براي حرفه كتابداري و در هر كتابخانه اي ضروري مي داند و آن را راهي براي پيشرفت حرفه كتابداري،  معرفي بهتر به جامعه، برگرداندن ارزشهاي حقيقي به آن، و گرايش بيشتر به اين رشته و فعال تر شدن كتابداران مي داند، و نيز پژوهشگر راهكارهايي براي ارتقاء سطح اخلاق حرفه اي كتابداران ارائه كرده است.
اصول اخلاق حرفه اي مساله اي است كه اخيرا در كشور ما بسيار مورد توجه قرار گرفته است، از كتابها و مقاله هايي كه هر روزه در اين مورد نگاشته مي شود و نیز سمینارهایی که برگزار میشود مي توان پي به اهميت روزافزون اين مساله در ميان حرف مختلف پي برد. آنچنانكه اكثر حرف بدنبال تدوين منشور اخلاقي حرفه خود هستند و متوجه ضرورت و اهميت پرداختن به آن شده اند اما در حرفه كتابداري ظاهراً اين ضرورت هنوز احساس نشده است و كتابداران به اصولي كه مربوط به انجمن هاي كتابداري آمريكا و انگليس و سايركشورها است قانع هستند و حتي در مورد آن اصول بحث و گفتگو بسيار اندك است. در حاليكه اصول اخلاقي بايد بر اساس معيار هاي اخلاقي و انساني در هركشوري و طبق موازين اسلامي در كشور خودمان تدوين شود. زماني كه حرفه كتابداري مانند بسياري از حرف داراي منشور اخلاق حرفه اي باشد كتابداران ميتوانند بيش از پيش خود را و اصول حرفه خود را به جامعه معرفي كنند چرا كه اصول اخلاقي هر حرفه نشان دهنده ارزشي است كه آن حرفه براي جامعه، مشتريان يا مراجعان و حرفه خود قائل است.
در اين مقاله تلاش شده است ضرورت وجود اصول اخلاق حرفه اي مكتوب، منشور اخلاق حرفه اي و اهميت، جنبه ها و ساير نكات مربوط به اخلاق حرفه اي در رشته كتابداري بررسي گردد و به دليل پيچيدگي  و گستردگي موضوع از اخلاق اطلاع رساني و مباحث مربوط به مديريت در اخلاق حرفه اي و سازمانهاي مرتبط با كتابخانه صرفنظر شده است و تنها به مبحث اخلاق حرفه اي در كتابداري پرداخته شده و جنبه هاي مختلف اخلاق حرفه اي، ضرورت وجود آن، ترويج اخلاق حرفه اي و ديگر مسائل مرتبط با آن را مي آوريم و نيز  اهميت وجود منشور اخلاقي مطابق با اصول اخلاق حرفه اي و مسائل انساني و بر اساس آموزه هاي ديني.  در اينجا بايد گفته شود كه اخلاق در كتابداري شامل دو مبحث است اخلاق حرفه اي و اخلاق اطلاع رساني كه اولي به چگونگي بكارگيري اصول اخلاقي در در تصميمات و كارهايمان به عنوان متخصصان اطلاع رساني مي پردازد و دومي مربوط مي شود به مبحث استفاده يا عدم استفاده از اطلاعات كه در پژوهش حاضر مبحث اول مد نظر است
اخلاق: اخلاق از ريشه خلق به معناي باطن و صفاتي كه به رفتار و حالت انسان تعلق مي گيرد است. علم اخلاق به منزله يك دانش داراي ارزش فراواني است، و درآثار عالمان غربي و اسلامي به آن توجه فراواني شده است (عاملی. 1381، 19)
اخلاق جمع خلق يا خلق است كه در قر آن هم آمده است. خلق: عادت، رويه، سجيه و امثال اينها ترجمه شده است (سازمان امور استخدامی کشور.1379،10).
واژه اخلاق همانند دوواژه Moral  و  Ethicsدو كاربرد متمايز دارد: گاهي اخلاق به معني خلق و خوي، رفتار عادت شده و مزاج به كار مي رود . همانگونه كه دو واژه انگليسي ياد شده، گاهي به معناي عادت و سجيه و Custom بكار مي رود. معناي ديگر اين واژه ها دانشي است كه از حسن و قبح و خوبي و بدي رفتار بحث مي كند. اخلاق حرفه اي نيز به دو معنا اطلاق مي شود: خلق و خوي حرفه اي و دانشي كه از مسايل اخلاق حرفه اي در كسب و كار بحث مي كند.(قراملكي.1382، 56)
اخلاقيات عمدتاً مربوط مي شود به اينكه افراد اگر مي خواهند به درستي عمل كنند چگونه بايد رفتار كرده و چگونه بايد عمل كنند. مبحث اخلاقيات داراي ريشه هاي عميق فلسفي، ديني و حقوقي است (براتي علويجه.1380، 354).
اخلاق فردي
رفتار هر انساني، صرفنظر از منزلت و جايگاه اجتماعي و عناوين شغلي، خوب يا بد است. كسي كه در رفتار ارتباطي درون شخصي، به خود دروغ مي گويد و خود را فريب مي دهد، مرتكب رفتار زشت و ناپسند است. و او را مي توان فرد ضد اخلاقي دانست و كسي كه با خود صريح و صادق است، در رفتار با خود، اخلاقي است. كسي كه بدليل مصلحت بيني، از واقع بيني دور مي افتد و هر باوري را سنجيده و ناسنجيده مي پذيرد، به تعبير گيلفورد رفتار غير اخلاقي دارد.
انسانها در رفتارهاي برون شخصي نيز مي توانند اخلاقي يا غير اخلاقي عمل كنند. كسي بخشنده است و ديگري خسيس. فردي متواضع است و ديگري متكبر بنابراين هر فردي صرف نظر از اينكه شاغل هست يا نه، نسبت به رفتارهاي خود داراي مسووليت است. اين مسئووليت بر اصول معيني استوار است و اين اصول در مجموع اخلاق فردي را مي آفريند.
اخلاق حرفه اي
اخلاق حرفه اي را  مسئوليتهاي اخلاقي سازمان تعريف مي كنيم كه شامل همه اضلاع و ابعاد سازمان مي شود و اخلاقيات شغلي را هم در بر مي گيرد. به عبارت ديگر اخلاق حرفه اي مسئوليتهاي اخلاقي سازمان در قبال محيط مستقيم و غير مستقيم است و بر اصل حق مردم استوار است و اعتقاد دارد « محيط حق دارد و سازمان وظيفه ». اخلاق حرفه اي، رفتار ارتباطي سازمان با محيط بر اساس حقوق و تعهّدات و وظايف است.
بسياري از شركتهاي موفّق نسبت به تدوين استراتژي اخلاقي احساس نياز كرده اند و به اين باور رسيده اند كه در سازمان بايد يك فرهنگ مبتني بر اخلاق رسوخ كند.در فرهنگ و تمدن اسلامي در سده هاي سوم و پس از آن به اين مفهوم از اخلاق حرفه اي توجه شده است. نهاد ها و ارگانهاي لشكري و كشوري از وظايف اخلاقي برخوردار بوده اند و آيین نامه هاي اخلاقي مربوط به مديريت شهري و غير آن تدوين    شده اند. بسياري از بنگاههاي برتر بر مرامنامه اخلاق خود تاكيد مي كنند و برخي از آنها بخش مديريت اخلاق تاسيس كرده اند تا به ترويج اخلاق در فرهنگ سازماني و مميزي اخلاقي در همه تصميمها و اقدامهاي بنگاه بپردازد. در جوامعي مانند كشور ما ، اخلاق حرفه اي نه در سطح بنگاهها و سازمانها تولد يافته و نه در مراكز دانشگاهي و حوزوي توسعه پيدا كرده است.(قراملكي)
ويژگي هاي حرفه
حرفه را اينگونه تعريف مي كنند: « پيشه اي كه مستلزم وجود دانشي است تخصصي و اغلب تداركي طولاني و ژرف شامل آموزش مهارتها و روشها و همچنين اصول علمي ، تاريخي و محققانه اي كه بر آن مهارتها و روشها تاكيد دارد و با استناد به سازمان وتشكيلات يا اتفاق آراء و استانداردهاي والاي دستاوردها و رفتار و سلوك پشتيباني مي شود و اعضاي خود را به مطالعاتي مستمر و نوعي كار متعهد مي كند نخستين آن ارائه خدماتي عمومي است».
فرهنگ علوم اجتماعي مي گويد: «واژه حرفه به شغلي اطلاق مي شود كه داشتن دانش و مهارت سطح بالايي را طلب مي كند و بايد حداقل بخشي از آن دانش و مهارت از طريق گذراندن دوره هاي كم و بيش نظري و نه با ممارست عملي صرف كسب شود، به نحوي از انحا در دانشگاه يا مؤسسه اي معتبر مورد آزمايش و امتحان قرار مي گيرد و بر افرادي دلالت مي كند كه در مقايسه با مشتريان آن حرفه صاحبنظر هستند.. در حال حاضر اين واژه معمولاً در باره مشاغل معيني بكار ميرود كه اعضاي آن به ارائه خدمات و نه توليد و توزيع كالا اشتغال دارند»
طبق گفته بلومر«لازمه حرفه اي شدن عبارت است از اشاعه استانداردهاي برتري در زمينه اي معين، تعيين و تثبيت الگوهاي رفتاري ، پرورش وگسترش احساس مسئوليت، تعيين موازين استخدامي و آموزشي، تامين و تضمين حمايت از اعضا، برقراري كنترل همه جانبه ، در زمينه مورد بحث و تعالي بخشيدن به آن به    گونه اي كه به مقام و موقعيت اجتماعي خود در جامعه دست يابد».
اين تعاريف نشان مي دهد كه ويژگيهاي يك حرفه چه مي تواند باشد، با اين حال تفاوتهايي در آنچه مورد تاكيد قرار مي گيرد وجود دارد.
ويژگي هاي حرفه كتابداري
اغلب اوقات اين سوال مطرح مي شود كه آيا كتابداري يك حرفه است يا نه. پاسخ به اين سوال بستگي به اين دارد كه آيا از ويژگيهاي اصلي يك حرفه برخوردار است يا نه.
1.      مجموعه اي از دانش تخصصي و مهارتهاي فني.
2.      آموزش و تجربه اي رسمي .
3.      نظامنامه اخلاقي يا استاندارد رفتاري
4.      تعهد به ارائه خدمات عمومي
5.      سازماني رسمي براي حمايت از حرفه اي شدن
6.      اعطاي جواز به دست اندكاران .
7.      مقررات شديد و استانداردهاي سطح بالاي صلاحيتها
8.      اطمينان
9.      ادامه كار بخاطر ديگران.
اما در مورد وضعيت حرفه كتابداري در ايران آقاي دكتر مختاري معمار مي گويند: «اگر ضوابط مذكور را در متخصصان كتابداري ايران جستجو كنيم ، خواهيم ديد كه بسياري از آنان فاقد اين معيار ها هستند.
براي متخصص كتابداري ايراني استانداردي موضوعيت پيدا نمي كند و هيچ گونه نظامنامه اخلاقي كه مورد اقدام و تبعيت باشد و احساس مسئوليت را در متخصصان پرورش دهد وجود ندارد. در برخي كشورها كه داراي كتابداري پيشرفته اي هستند به كتابداران شاغل در كتابخانه هاي دانشگاهي و كالجها مقام هيأت علمي اعطا مي شود، در ايران هنوز هيچ تلاشي براي تعالي بخشيدن به مقام و موقعيت اجتماعي كتابداران انجام نگرفته است.آموزش و تربيت در سطوح بالاتر به نفع هر حرفه اي خواهد بود… كتابدار متخصص بايد دور نمايي تخصصي را مجسم كند كه راه درازي براي رسيدن به آن در پيش است.حركت به سوي درجات عالي حفه مندي در بين متخصصان نيازي مبرم است و انجمنهاي اين حرفه مي توانند در اين خصوص نقش مهمي ايفا كنند. (مختاري معمار.1376، 151-149 ).
سازمان
هر محلي كه در آن هدفي دنبال مي شود و برآن ضوابط و قوانيني حاكم است و يا جايي كه افراد جمع مي شوند تا با كمك و همياري هم كارهاي پيچيده و مشكل را انجام دهند سامان نام داردبر اين اساس هر مجتمعي كه از افرادي با تخصص خاص  و ابزار مورد نياز براي رسيدن به اهداف كوتاه مدت و يا دراز مدت تشكيل شده و قوانين اجرايي مدون و رسمي برآن حاكم است را سازمان مي گويند.
در تعريف ديگر سازمان را اجتماع انسانهايي با ايده ها و ايدئولوژي هاي مختلفي مي دانند كه همگي براي به ثمر رسيدن يك يا چند هدف مشخص و معين با يكديگر بوده و همگامي و هماهنگي تنگاتنگ داشته و از تمام امكانات  تكنولوژي جديد و نيروي انساني استفاده مي كنند.
چستر بارنارد، سازمان را يك سيستم از افراد يا نيروهايي مي داند كه آگاهانه هماهنگي دارند.هربرت سايمون سازمان را عبارت از سيستمي كه فعل و انفعالات سلوكي و رفتاري يك اجتماع انساني است     مي داند كه هر يك از اعضاء و يا گروههاي شركت كننده براي كاري كه انجام مي دهند سودي در يافت  مي كنند.
جان ام كائوس سازمان را اجتماع افراد جهت تسهيل در به ثمر رسيدن مقاصد همگاني از راه فرايند كاركرد و تعيين وظايف مي داند ….در تعاريف ديگر سازمان چهار چوب و اساس فلسفه فكري يك عده از افرادي كه مديران سازماني توسط آن مي توانند تصميماتي را براي تعيين سلوك و رفتار اعضاء سازماني و اصلاح آن اتخاذ نمايند تعريف مي كنند..
سازمان كتابخانه عبارت است از مركزي كه از افراد و مجموعه اي از كتب و وسايل مورد نياز تشكيل شده و ضرورتا داراي تشكيلات و هدف است. هدف كتابخانه اصلاح تفكرات، اعتقادات، باورها و فرهنگ مردم است كه توسط دولت تدوين شده است. و يا به عبارت ديگر سازمان كتابخانه بهترين سازماني شناخته شده است كه كه اعمال تصميمها، برنامه ها، روشها و قوانين و مقررات خود را ثبت ميكند.
منشور اخلاقي
منشور اخلاقي نتيجه وجود اصول اخلاق حرفه اي است كه مختصري از آن را در قالب الفاظ صريح و روشن براي كاركنان يك حرفه  بيان مي دارد… وارويك عقيده دارد منشور اخلاقيات سازماني بايد در بر گيرنده چهار مصلحت باشد:
مصلحت عمومي،مصلحت حكومتي و قانوني، مصلحت سازماني و حرفه اي، مصلحت فردي (كوراهي مقدم. 1380، 146-145)
منشور اخلاقي جانشين كار آمد كدها و آيين نامه هاي اخلاقي است. منشور اخلاق نوع رفتار مورد انتظار همه مديران و كاركنان را بيان مي كند و به عنوان ملاكي براي مميزي اخلاقي هر گونه اقدامي در سازمان به كار مي آيد.
اصول اخلاقي معيارهاي فكري و رفتاري را فراهم ميكند تا از طريق آنها كاركنان به مسووليت و وظايف خود در مقابل سازمان، جامعه، حرفه، همكاران و مراجعان پي ببرند. آنها همچنين معيارهايي براي قضاوت در مورد عملكرد يا توجيه آن فراهم ميكنند. ما بعنوان متخصص حرفه اي در مقابل كساني كه به آ نها خدمت مي كنيم و در مقابل يكديگر مسوول هستيم و به عنوان شهروند وظيفه داريم كه از دانش خاص خودمان براي خير جامعه استفاده كنيم و به عنوان عضوي از خانواده بشريت، مسووليت حفظ و حمايت از منزلت انساني را بر عهده داريم.(براتي علويجه.1380،353).
كارايي و اثر بخشي منشور اخلاقي سازمان مرهون وجود ويژگي هاي خاصّي در آن است :
1. منشور اخلاقي بايد كامل باشد،منشورهاي ناقص علاوه بر همه ايرادها و رخنه ها سبب مقاومت افراد در عملي كردن آن مي گردد. كمال منشور اخلاق در گرو جامعيّت و فراگيري آن نسبت به حقوق همه افراد، نهادها و امور ذيربط است.
2. منشور اخلاقي بايد قابل تحقيق، عملي و قابل اجرا باشد.آرمان گرايي و تاكيد افراط جويانه بر كمال و فراگير بودن منشور سبب مي شود كه بجاي قواعد كاربردي ، شعارهاي زيبا و غير قابل تحقق به ميان آيد.
3. منشور اخلاق بايد بر  ملاك نهايي اخلاق به گونه اي مبتني باشد كه ارزش ذاتي و اصالت آن را حفظ كند.در نظام اخلاق ديني ، ملاك نهايي اخلاق خدا است و رضايت و عدم رضايت خداوندشاخص فضيلت و رذيلت است.
4. مهمترين خصيصه منشور اخلاق عاري بودن از هر گونه ابهام است:راه يافتن هر گونه ابهامي منشور را از عملي بودن دور مي سازد، زيرا دستورهاي مبهم سبب حيرت و سر گشتگي افراد مي شود.
5. ويژگي ديگر منشور اخلاق، ترتيب منطقي در بيان تعهّدات مسئوليتهاي سازمان است. اولويت در
مسئوليتهاي اخلاقي كه ناشي از اولويت در حقوق محيط است، بايد در ترتيب مفاد منشور اخلاقي به منزله اصل مهم اخلاقي خود را نشان دهد.
6. سازگاري دروني منشور: منشور بر خلاف كد و آيين نامه به صورت شبكه اي از عناصر تدوين مي شود كه مناسبات هريك از عناصر به صورت منسجم تنظيم شده است.مجموعه اي آشفته از بايد ها و نبايدها سبب حيرت و سرگشتگي افراد مي شود.(قراملكي.1382، 162-158).
موكهرجي در تاريخ و فلسفه كتابداري مي گويد: «يك نظام نامه اخلاقي تنها زماني كه در زندگي و فعاليتهاي مردم جاري باشد مناسب و نيرومند است..»(موكهرجي.1368، 18).
منشور اخلاقي كتابخانه تدوين مي شود تا حقوق افراد در محيط داخلي و خارجي و مطالبات آنها از كتابخانه تعريف و از طرف كتابخانه به رسميت شناخته شود به همين دليل پايبندي استثنا ناپذيرنسبت به منشور اخلاقي كتابخانه مهمتر از هر امري است. پايبندي به اصول ، بدون ترديد ، بيش از محتواي اصول اهميت دارد.
براي نشان دادن لزوم داشتن منشور اخلاق حرفه اي كه در بيشتر كشورهاي دنيا احساس شده است و باعث شده ايشان دست به تدوين آن بزنند، نظامنامه هاي اخلاقي كشورهاي مختلف در قسمت “پيوستها” آورده شده است، در اين كشورها و سايركشورهايي كه منشور اخلاقي شان در اين مقال محدود آورده نشده است تلاش شده تا اصول اخلاق حرفه اي براي كتابداران تعريف شود و جنبه هاي مختلف آن مورد توجه قرار گيرد، جديدترين اين نظامنامه ها منشور اخلاقي كتابدارا آمريكا است كه ترجمه آن در زير آورده شده است.
اگر بخواهيم براي كتابخانه اصول اخلاقي تعريف كنيم يا منشور اخلاقي تدوين كنيم ابتدا بطور مقدماتي بايد وضعيت آن را به شكل سازمان در نظر بگيريم.
آثار فرا سازماني اخلاق حرفه اي
اخلاق حرفه اي هم بسترهاي فرا سازماني دارد و هم آثار و نتايج فرا سازماني را به ارمغان مي آ ورد. ترويج اخلاق در سازمان و تعالي اخلاقي فرهنگ سازماني نه تنها محيط با نشاط و مساعد براي افزايش بهره وري مي آفريند بلكه فراتر از سازمان نقش مؤثري در جامعه دارد. بهداشت ، سلامتي و فراتر از آنها تعالي اخلاقي جامعه از سازمانها ي آن سخت متاثّر است . اخلاق حرفه اي ، آنگاه كه حوزه حرفه به بنيانهاي فرهنگي و نهاد هاي سياسي مربوط مي شود، از زير ساختهاي تمدن بشري است. چگونه مي توان اثر تباه كننده دانشگاههايي را كه اخلاق حرفه اي در آنها محترم نيست ناديده گرفت  بركات و آثار سازنده دانشگاههاي اخلاقي يك جامعه را انكار نمود. دانشجويي كه فاقد وجدان كاري ، عدم شايسته سالاري، دور زدن قانون، چاپلوسي و كم كاري را در محي آموزش خود بطور مستمر تجربه كند، پس از فراغت از تحصيل در شغل خود و در مديريت سازمانها يي كه مالك يا مدير مي شود ، به ناچار همه آنچه را تجربه كرده منعكس مي كند (قراملكي.1382، 87).
اخلاق اسلامي كار
اخلاق حرفه اي محتاج يك نظام اخلاقي است. در جهان نظامهاي اخلاقي مختلفي وجود دارد. برخي از نظامهاي اخلاقي فارغ از دين هستند و برخي ديگر نظامهاي اخلاقي مبتني بر وحي و تعاليم ديني اند. اسلام ديني است كه يكي از رسالتهاي مهم خود را اخلاق مي داند و پيامبر گرامي اسلام (ص) مي فرمايد: «اني بعثت لاتمم مكارم الاخلاق».
اخلاق حرفه اي به دليل هويت اسلامي، ملاك نهايي اخلاق و اصول راهبردي آن را از قرآن و روايات بدست مي آورد و روش تعليم اخلاق و زبان آموزشهاي اخلاقي را نيز از زبان وحي مي آموزد بنابر اين اخلاق حرفه اي كه بتواند توقعات ياد شده را بر آورد بايد در عين حرفه اي بودن ، اسلامي باشد و مراد از اسلامي بودن بهره مندي از منبع بسيار مهم قرآن و روايات است و البته اين به معناي بي نيازي از ساير منابع نيست.
امير المومنين علي (ع) اصولي را براي اخلاق حرفه اي بيان داشته اند كه آن چند چيز است(قراملكي،انديشه حوزه،سال هفتم، 75-76)
1.      حرمت انسان، يعني بدانيم انسان چه در سيماي كارگر، كارمند يا مدير و … محترم است.
2.      ارزش داوري در مورد رفتار انسان نه خود انسان
3.      آزادي انسان، آزادي يك ارزش اخلاقي است
4.      وفاداري، وفاداري به سازمان، گروه، افراد
5.      امانت، حفظ امانت اخلاقاً واجب است
مزيت وجود اخلاق حرفه اي
اخلاق حرفه اي نقش راهبردي در موفقيت معطوف به آينده سازمان دارد و دوري از آنها، سازمانها را سخت آسيب پذير و متضرر كرده است. دست يابي سازمان به اخلاق حرفه اي موجب مزيت استراتژيك مي شود. بخشي از هزينه هاي تبليغاتي را صرف اخلاقي سازي سازمان(كتابخانه) كنيد تا تاثير ژرف آن را در موفقيت سازمان تجربه كنيد. سازمانها از طرفي خواهان اخلاق اند و از طرف ديگر اخلاق ورزي و پايبندي به اخلاقيات را دردسر زا و مانع آفرين مي بينند و اين مهمترين مانع سازمانها در روي آوردن به اخلاق حرفه اي است. مشكل عمده سازمانها در اين مقام مهارت مواجهه با مسايل اخلاقي سازمان است.
( قراملكي.1382، 22)
ترويج اخلاق
شيوه هاي رايج در آموزش اخلاق در جامعه ما روش مستقيم است و اين شيوه ها فاقد كارايي لازم مي باشد. از آنجا كه اخلاق ورزي سبك زندگي است و ترويج اخلاق در سازمان (كتابخانه) به معناي يادگيري سبك خاص زندگي در سازمان (كتابخانه) است، آموزش هاي حين عمل اهميت فراوان دارند. اخذ مواضع اخلاقي در حين زندگي حرفه اي يادگيري اخلاق در كسب و كار را تسهيل مي كند. مواجهه فرد گرايانه با يادگيري اخلاق مانع كارايي آن مي شود. يادگيري  منجر به تحول در سازمان (كتابخانه) بر روش هاي آموزش اجتماعي مبتني است و چنين آموزشهايي روش هاي خاصي مي طلبد. هريك از ما در تحليل دقيق از چگونگي شكل گيري اخلاقيات خود سهم آموزش اجتماعي را بيش از روش هاي ديگر يادگيري مي يابيم. تاثير تفكر جمعي بر افراد را در امر آموزش نمي توان انكار كرد. بنابراين ، شيوه هاي مؤثر آموزش اخلاق در سازمان(كتابخانه) ، شيوه هاي غير مستقيم است و در بين آنها دو شيوه آموزش حين عمل و آموزشهاي اجتماعي و فر هنگي اهميت فراوان دارد ( قراملكي.1382، 385).
همانطور كه در بالا ذكر شد اخلاق حرفه اي داراي جوانب بسياري است كه نمي توان راحت از كنار آن گذشت بلكه در اين رابطه بايد نشستها و سخنرانيهايي بيشتر از آنچه تاكنون برگزار مي شده تدارك ديده شود و هم نيازمند حضور فعال خود كتابداران در اين جلسات و نشستهاست. تشكيل كارگاههاي دوره اي در اين زمينه و كلاسهاي ضمن خدمت هم مي تواند مفيد واقع شود زيرا كتابداران خود بايد پي به اهميت وجود اصول اخلاق حرفه اي مدون و مكتوب ببرند و خود را ملزم به رعايت اصول منشور اخلاق حرفه اي بدانند.
منشور اخلاق حرفه اي مي تواند براي كتابداران وحدت رويه ايجاد كند، باعث اعتبار و معرفي بهتر حرفه كتابداري به جامعه شود، مسائل اخلاقي حرفه كتابداري راحتتر حل شود، كتابداران رفتارهاي خود را از حالت سليقه اي خارج كرده بر طبق اصول حرفه اي عمل كنند، مراجعان در برخورد با كتابداران حقوق خود را بشناسند،تصميم گيري در موقعيت هاي دشوار براي كتابدار آسان تر شود
چكيده
هدف از اين مقاله بيان ضرورت وجود اصول اخلاق حرفه اي، پايبندي به اين اصول، ترويج آن در بين كتابداران و تعيين معيارهايي براي استانداردهاي اخلاق حرفه اي براي كتابداران است. پژوهشگر با كمك اسناد و مدارك موجود در رشته كتابداري پي به اهميت “اخلاق حرفه اي” و نتايج سود بار آن برده و وجود آن را براي حرفه كتابداري و در هر كتابخانه اي ضروري مي داند و آن را راهي براي پيشرفت حرفه كتابداري،  معرفي بهتر به جامعه، برگرداندن ارزشهاي حقيقي به آن، و گرايش بيشتر به اين رشته و فعال تر شدن كتابداران مي داند، و نيز پژوهشگر راهكارهايي براي ارتقاء سطح اخلاق حرفه اي كتابداران ارائه كرده است.
اصول اخلاق حرفه اي مساله اي است كه اخيرا در كشور ما بسيار مورد توجه قرار گرفته است، از كتابها و مقاله هايي كه هر روزه در اين مورد نگاشته مي شود و نیز سمینارهایی که برگزار میشود مي توان پي به اهميت روزافزون اين مساله در ميان حرف مختلف پي برد. آنچنانكه اكثر حرف بدنبال تدوين منشور اخلاقي حرفه خود هستند و متوجه ضرورت و اهميت پرداختن به آن شده اند اما در حرفه كتابداري ظاهراً اين ضرورت هنوز احساس نشده است و كتابداران به اصولي كه مربوط به انجمن هاي كتابداري آمريكا و انگليس و سايركشورها است قانع هستند و حتي در مورد آن اصول بحث و گفتگو بسيار اندك است. در حاليكه اصول اخلاقي بايد بر اساس معيار هاي اخلاقي و انساني در هركشوري و طبق موازين اسلامي در كشور خودمان تدوين شود. زماني كه حرفه كتابداري مانند بسياري از حرف داراي منشور اخلاق حرفه اي باشد كتابداران ميتوانند بيش از پيش خود را و اصول حرفه خود را به جامعه معرفي كنند چرا كه اصول اخلاقي هر حرفه نشان دهنده ارزشي است كه آن حرفه براي جامعه، مشتريان يا مراجعان و حرفه خود قائل است.
در اين مقاله تلاش شده است ضرورت وجود اصول اخلاق حرفه اي مكتوب، منشور اخلاق حرفه اي و اهميت، جنبه ها و ساير نكات مربوط به اخلاق حرفه اي در رشته كتابداري بررسي گردد و به دليل پيچيدگي  و گستردگي موضوع از اخلاق اطلاع رساني و مباحث مربوط به مديريت در اخلاق حرفه اي و سازمانهاي مرتبط با كتابخانه صرفنظر شده است و تنها به مبحث اخلاق حرفه اي در كتابداري پرداخته شده و جنبه هاي مختلف اخلاق حرفه اي، ضرورت وجود آن، ترويج اخلاق حرفه اي و ديگر مسائل مرتبط با آن را مي آوريم و نيز  اهميت وجود منشور اخلاقي مطابق با اصول اخلاق حرفه اي و مسائل انساني و بر اساس آموزه هاي ديني.  در اينجا بايد گفته شود كه اخلاق در كتابداري شامل دو مبحث است اخلاق حرفه اي و اخلاق اطلاع رساني كه اولي به چگونگي بكارگيري اصول اخلاقي در در تصميمات و كارهايمان به عنوان متخصصان اطلاع رساني مي پردازد و دومي مربوط مي شود به مبحث استفاده يا عدم استفاده از اطلاعات كه در پژوهش حاضر مبحث اول مد نظر است
اخلاق: اخلاق از ريشه خلق به معناي باطن و صفاتي كه به رفتار و حالت انسان تعلق مي گيرد است. علم اخلاق به منزله يك دانش داراي ارزش فراواني است، و درآثار عالمان غربي و اسلامي به آن توجه فراواني شده است (عاملی. 1381، 19)
اخلاق جمع خلق يا خلق است كه در قر آن هم آمده است. خلق: عادت، رويه، سجيه و امثال اينها ترجمه شده است (سازمان امور استخدامی کشور.1379،10).
واژه اخلاق همانند دوواژه Moral  و  Ethicsدو كاربرد متمايز دارد: گاهي اخلاق به معني خلق و خوي، رفتار عادت شده و مزاج به كار مي رود . همانگونه كه دو واژه انگليسي ياد شده، گاهي به معناي عادت و سجيه و Custom بكار مي رود. معناي ديگر اين واژه ها دانشي است كه از حسن و قبح و خوبي و بدي رفتار بحث مي كند. اخلاق حرفه اي نيز به دو معنا اطلاق مي شود: خلق و خوي حرفه اي و دانشي كه از مسايل اخلاق حرفه اي در كسب و كار بحث مي كند.(قراملكي.1382، 56)
اخلاقيات عمدتاً مربوط مي شود به اينكه افراد اگر مي خواهند به درستي عمل كنند چگونه بايد رفتار كرده و چگونه بايد عمل كنند. مبحث اخلاقيات داراي ريشه هاي عميق فلسفي، ديني و حقوقي است (براتي علويجه.1380، 354).
اخلاق فردي
رفتار هر انساني، صرفنظر از منزلت و جايگاه اجتماعي و عناوين شغلي، خوب يا بد است. كسي كه در رفتار ارتباطي درون شخصي، به خود دروغ مي گويد و خود را فريب مي دهد، مرتكب رفتار زشت و ناپسند است. و او را مي توان فرد ضد اخلاقي دانست و كسي كه با خود صريح و صادق است، در رفتار با خود، اخلاقي است. كسي كه بدليل مصلحت بيني، از واقع بيني دور مي افتد و هر باوري را سنجيده و ناسنجيده مي پذيرد، به تعبير گيلفورد رفتار غير اخلاقي دارد.
انسانها در رفتارهاي برون شخصي نيز مي توانند اخلاقي يا غير اخلاقي عمل كنند. كسي بخشنده است و ديگري خسيس. فردي متواضع است و ديگري متكبر بنابراين هر فردي صرف نظر از اينكه شاغل هست يا نه، نسبت به رفتارهاي خود داراي مسووليت است. اين مسئووليت بر اصول معيني استوار است و اين اصول در مجموع اخلاق فردي را مي آفريند.
اخلاق حرفه اي
اخلاق حرفه اي را  مسئوليتهاي اخلاقي سازمان تعريف مي كنيم كه شامل همه اضلاع و ابعاد سازمان مي شود و اخلاقيات شغلي را هم در بر مي گيرد. به عبارت ديگر اخلاق حرفه اي مسئوليتهاي اخلاقي سازمان در قبال محيط مستقيم و غير مستقيم است و بر اصل حق مردم استوار است و اعتقاد دارد « محيط حق دارد و سازمان وظيفه ». اخلاق حرفه اي، رفتار ارتباطي سازمان با محيط بر اساس حقوق و تعهّدات و وظايف است.
بسياري از شركتهاي موفّق نسبت به تدوين استراتژي اخلاقي احساس نياز كرده اند و به اين باور رسيده اند كه در سازمان بايد يك فرهنگ مبتني بر اخلاق رسوخ كند.در فرهنگ و تمدن اسلامي در سده هاي سوم و پس از آن به اين مفهوم از اخلاق حرفه اي توجه شده است. نهاد ها و ارگانهاي لشكري و كشوري از وظايف اخلاقي برخوردار بوده اند و آيین نامه هاي اخلاقي مربوط به مديريت شهري و غير آن تدوين    شده اند. بسياري از بنگاههاي برتر بر مرامنامه اخلاق خود تاكيد مي كنند و برخي از آنها بخش مديريت اخلاق تاسيس كرده اند تا به ترويج اخلاق در فرهنگ سازماني و مميزي اخلاقي در همه تصميمها و اقدامهاي بنگاه بپردازد. در جوامعي مانند كشور ما ، اخلاق حرفه اي نه در سطح بنگاهها و سازمانها تولد يافته و نه در مراكز دانشگاهي و حوزوي توسعه پيدا كرده است.(قراملكي)
ويژگي هاي حرفه
حرفه را اينگونه تعريف مي كنند: « پيشه اي كه مستلزم وجود دانشي است تخصصي و اغلب تداركي طولاني و ژرف شامل آموزش مهارتها و روشها و همچنين اصول علمي ، تاريخي و محققانه اي كه بر آن مهارتها و روشها تاكيد دارد و با استناد به سازمان وتشكيلات يا اتفاق آراء و استانداردهاي والاي دستاوردها و رفتار و سلوك پشتيباني مي شود و اعضاي خود را به مطالعاتي مستمر و نوعي كار متعهد مي كند نخستين آن ارائه خدماتي عمومي است».
فرهنگ علوم اجتماعي مي گويد: «واژه حرفه به شغلي اطلاق مي شود كه داشتن دانش و مهارت سطح بالايي را طلب مي كند و بايد حداقل بخشي از آن دانش و مهارت از طريق گذراندن دوره هاي كم و بيش نظري و نه با ممارست عملي صرف كسب شود، به نحوي از انحا در دانشگاه يا مؤسسه اي معتبر مورد آزمايش و امتحان قرار مي گيرد و بر افرادي دلالت مي كند كه در مقايسه با مشتريان آن حرفه صاحبنظر هستند.. در حال حاضر اين واژه معمولاً در باره مشاغل معيني بكار ميرود كه اعضاي آن به ارائه خدمات و نه توليد و توزيع كالا اشتغال دارند»
طبق گفته بلومر«لازمه حرفه اي شدن عبارت است از اشاعه استانداردهاي برتري در زمينه اي معين، تعيين و تثبيت الگوهاي رفتاري ، پرورش وگسترش احساس مسئوليت، تعيين موازين استخدامي و آموزشي، تامين و تضمين حمايت از اعضا، برقراري كنترل همه جانبه ، در زمينه مورد بحث و تعالي بخشيدن به آن به گونه اي كه به مقام و موقعيت اجتماعي خود در جامعه دست يابد».
اين تعاريف نشان مي دهد كه ويژگيهاي يك حرفه چه مي تواند باشد، با اين حال تفاوتهايي در آنچه مورد تاكيد قرار مي گيرد وجود دارد.
ويژگي هاي حرفه كتابداري
اغلب اوقات اين سوال مطرح مي شود كه آيا كتابداري يك حرفه است يا نه. پاسخ به اين سوال بستگي به اين دارد كه آيا از ويژگيهاي اصلي يك حرفه برخوردار است يا نه.
1.      مجموعه اي از دانش تخصصي و مهارتهاي فني.
2.      آموزش و تجربه اي رسمي .
3.      نظامنامه اخلاقي يا استاندارد رفتاري
4.      تعهد به ارائه خدمات عمومي
5.      سازماني رسمي براي حمايت از حرفه اي شدن
6.      اعطاي جواز به دست اندكاران .
7.      مقررات شديد و استانداردهاي سطح بالاي صلاحيتها
8.      اطمينان
9.      ادامه كار بخاطر ديگران.
اما در مورد وضعيت حرفه كتابداري در ايران آقاي دكتر مختاري معمار مي گويند: «اگر ضوابط مذكور را در متخصصان كتابداري ايران جستجو كنيم ، خواهيم ديد كه بسياري از آنان فاقد اين معيار ها هستند.
براي متخصص كتابداري ايراني استانداردي موضوعيت پيدا نمي كند و هيچ گونه نظامنامه اخلاقي كه مورد اقدام و تبعيت باشد و احساس مسئوليت را در متخصصان پرورش دهد وجود ندارد. در برخي كشورها كه داراي كتابداري پيشرفته اي هستند به كتابداران شاغل در كتابخانه هاي دانشگاهي و كالجها مقام هيأت علمي اعطا مي شود، در ايران هنوز هيچ تلاشي براي تعالي بخشيدن به مقام و موقعيت اجتماعي كتابداران انجام نگرفته است.آموزش و تربيت در سطوح بالاتر به نفع هر حرفه اي خواهد بود… كتابدار متخصص بايد دور نمايي تخصصي را مجسم كند كه راه درازي براي رسيدن به آن در پيش است.حركت به سوي درجات عالي حفه مندي در بين متخصصان نيازي مبرم است و انجمنهاي اين حرفه مي توانند در اين خصوص نقش مهمي ايفا كنند. (مختاري معمار.1376، 151-149 ).
سازمان
هر محلي كه در آن هدفي دنبال مي شود و برآن ضوابط و قوانيني حاكم است و يا جايي كه افراد جمع مي شوند تا با كمك و همياري هم كارهاي پيچيده و مشكل را انجام دهند سامان نام داردبر اين اساس هر مجتمعي كه از افرادي با تخصص خاص  و ابزار مورد نياز براي رسيدن به اهداف كوتاه مدت و يا دراز مدت تشكيل شده و قوانين اجرايي مدون و رسمي برآن حاكم است را سازمان مي گويند.
در تعريف ديگر سازمان را اجتماع انسانهايي با ايده ها و ايدئولوژي هاي مختلفي مي دانند كه همگي براي به ثمر رسيدن يك يا چند هدف مشخص و معين با يكديگر بوده و همگامي و هماهنگي تنگاتنگ داشته و از تمام امكانات  تكنولوژي جديد و نيروي انساني استفاده مي كنند.
چستر بارنارد، سازمان را يك سيستم از افراد يا نيروهايي مي داند كه آگاهانه هماهنگي دارند.هربرت سايمون سازمان را عبارت از سيستمي كه فعل و انفعالات سلوكي و رفتاري يك اجتماع انساني است     مي داند كه هر يك از اعضاء و يا گروههاي شركت كننده براي كاري كه انجام مي دهند سودي در يافت  مي كنند.
جان ام كائوس سازمان را اجتماع افراد جهت تسهيل در به ثمر رسيدن مقاصد همگاني از راه فرايند كاركرد و تعيين وظايف مي داند ….در تعاريف ديگر سازمان چهار چوب و اساس فلسفه فكري يك عده از افرادي كه مديران سازماني توسط آن مي توانند تصميماتي را براي تعيين سلوك و رفتار اعضاء سازماني و اصلاح آن اتخاذ نمايند تعريف مي كنند.
سازمان كتابخانه عبارت است از مركزي كه از افراد و مجموعه اي از كتب و وسايل مورد نياز تشكيل شده و ضرورتا داراي تشكيلات و هدف است. هدف كتابخانه اصلاح تفكرات، اعتقادات، باورها و فرهنگ مردم است كه توسط دولت تدوين شده است. و يا به عبارت ديگر سازمان كتابخانه بهترين سازماني شناخته شده است كه كه اعمال تصميمها، برنامه ها، روشها و قوانين و مقررات خود را ثبت ميكند.
منشور اخلاقي
منشور اخلاقي نتيجه وجود اصول اخلاق حرفه اي است كه مختصري از آن را در قالب الفاظ صريح و روشن براي كاركنان يك حرفه  بيان مي دارد… وارويك عقيده دارد منشور اخلاقيات سازماني بايد در بر گيرنده چهار مصلحت باشد:
مصلحت عمومي،مصلحت حكومتي و قانوني، مصلحت سازماني و حرفه اي، مصلحت فردي (كوراهي مقدم. 1380، 146-145)
منشور اخلاقي جانشين كار آمد كدها و آيين نامه هاي اخلاقي است. منشور اخلاق نوع رفتار مورد انتظار همه مديران و كاركنان را بيان مي كند و به عنوان ملاكي براي مميزي اخلاقي هر گونه اقدامي در سازمان به كار مي آيد.
اصول اخلاقي معيارهاي فكري و رفتاري را فراهم ميكند تا از طريق آنها كاركنان به مسووليت و وظايف خود در مقابل سازمان، جامعه، حرفه، همكاران و مراجعان پي ببرند. آنها همچنين معيارهايي براي قضاوت در مورد عملكرد يا توجيه آن فراهم ميكنند. ما بعنوان متخصص حرفه اي در مقابل كساني كه به آ نها خدمت مي كنيم و در مقابل يكديگر مسوول هستيم و به عنوان شهروند وظيفه داريم كه از دانش خاص خودمان براي خير جامعه استفاده كنيم و به عنوان عضوي از خانواده بشريت، مسووليت حفظ و حمايت از منزلت انساني را بر عهده داريم.(براتي علويجه.1380،353).
كارايي و اثر بخشي منشور اخلاقي سازمان مرهون وجود ويژگي هاي خاصّي در آن است :
1. منشور اخلاقي بايد كامل باشد،منشورهاي ناقص علاوه بر همه ايرادها و رخنه ها سبب مقاومت افراد در عملي كردن آن مي گردد. كمال منشور اخلاق در گرو جامعيّت و فراگيري آن نسبت به حقوق همه افراد، نهادها و امور ذيربط است.
2. منشور اخلاقي بايد قابل تحقيق، عملي و قابل اجرا باشد.آرمان گرايي و تاكيد افراط جويانه بر كمال و فراگير بودن منشور سبب مي شود كه بجاي قواعد كاربردي ، شعارهاي زيبا و غير قابل تحقق به ميان آيد.
3. منشور اخلاق بايد بر  ملاك نهايي اخلاق به گونه اي مبتني باشد كه ارزش ذاتي و اصالت آن را حفظ كند.در نظام اخلاق ديني ، ملاك نهايي اخلاق خدا است و رضايت و عدم رضايت خداوندشاخص فضيلت و رذيلت است.
4. مهمترين خصيصه منشور اخلاق عاري بودن از هر گونه ابهام است:راه يافتن هر گونه ابهامي منشور را از عملي بودن دور مي سازد، زيرا دستورهاي مبهم سبب حيرت و سر گشتگي افراد مي شود.
5. ويژگي ديگر منشور اخلاق، ترتيب منطقي در بيان تعهّدات مسئوليتهاي سازمان است. اولويت در
مسئوليتهاي اخلاقي كه ناشي از اولويت در حقوق محيط است، بايد در ترتيب مفاد منشور اخلاقي به منزله اصل مهم اخلاقي خود را نشان دهد.
6. سازگاري دروني منشور: منشور بر خلاف كد و آيين نامه به صورت شبكه اي از عناصر تدوين مي شود كه مناسبات هريك از عناصر به صورت منسجم تنظيم شده است.مجموعه اي آشفته از بايد ها و نبايدها سبب حيرت و سرگشتگي افراد مي شود.(قراملكي.1382، 162-158).
موكهرجي در تاريخ و فلسفه كتابداري مي گويد: «يك نظام نامه اخلاقي تنها زماني كه در زندگي و فعاليتهاي مردم جاري باشد مناسب و نيرومند است..»(موكهرجي.1368، 18).
منشور اخلاقي كتابخانه تدوين مي شود تا حقوق افراد در محيط داخلي و خارجي و مطالبات آنها از كتابخانه تعريف و از طرف كتابخانه به رسميت شناخته شود به همين دليل پايبندي استثنا ناپذيرنسبت به منشور اخلاقي كتابخانه مهمتر از هر امري است. پايبندي به اصول ، بدون ترديد ، بيش از محتواي اصول اهميت دارد.
براي نشان دادن لزوم داشتن منشور اخلاق حرفه اي كه در بيشتر كشورهاي دنيا احساس شده است و باعث شده ايشان دست به تدوين آن بزنند، نظامنامه هاي اخلاقي كشورهاي مختلف در قسمت “پيوستها” آورده شده است، در اين كشورها و سايركشورهايي كه منشور اخلاقي شان در اين مقال محدود آورده نشده است تلاش شده تا اصول اخلاق حرفه اي براي كتابداران تعريف شود و جنبه هاي مختلف آن مورد توجه قرار گيرد، جديدترين اين نظامنامه ها منشور اخلاقي كتابدارا آمريكا است كه ترجمه آن در زير آورده شده است.
اگر بخواهيم براي كتابخانه اصول اخلاقي تعريف كنيم يا منشور اخلاقي تدوين كنيم ابتدا بطور مقدماتي بايد وضعيت آن را به شكل سازمان در نظر بگيريم.
آثار فرا سازماني اخلاق حرفه اي
اخلاق حرفه اي هم بسترهاي فرا سازماني دارد و هم آثار و نتايج فرا سازماني را به ارمغان مي آ ورد. ترويج اخلاق در سازمان و تعالي اخلاقي فرهنگ سازماني نه تنها محيط با نشاط و مساعد براي افزايش بهره وري مي آفريند بلكه فراتر از سازمان نقش مؤثري در جامعه دارد. بهداشت ، سلامتي و فراتر از آنها تعالي اخلاقي جامعه از سازمانها ي آن سخت متاثّر است . اخلاق حرفه اي ، آنگاه كه حوزه حرفه به بنيانهاي فرهنگي و نهاد هاي سياسي مربوط مي شود، از زير ساختهاي تمدن بشري است. چگونه مي توان اثر تباه كننده دانشگاههايي را كه اخلاق حرفه اي در آنها محترم نيست ناديده گرفت  بركات و آثار سازنده دانشگاههاي اخلاقي يك جامعه را انكار نمود. دانشجويي كه فاقد وجدان كاري ، عدم شايسته سالاري، دور زدن قانون، چاپلوسي و كم كاري را در محي آموزش خود بطور مستمر تجربه كند، پس از فراغت از تحصيل در شغل خود و در مديريت سازمانها يي كه مالك يا مدير مي شود ، به ناچار همه آنچه را تجربه كرده منعكس مي كند (قراملكي.1382، 87).
اخلاق اسلامي كار
اخلاق حرفه اي محتاج يك نظام اخلاقي است. در جهان نظامهاي اخلاقي مختلفي وجود دارد. برخي از نظامهاي اخلاقي فارغ از دين هستند و برخي ديگر نظامهاي اخلاقي مبتني بر وحي و تعاليم ديني اند. اسلام ديني است كه يكي از رسالتهاي مهم خود را اخلاق مي داند و پيامبر گرامي اسلام (ص) مي فرمايد: «اني بعثت لاتمم مكارم الاخلاق».
اخلاق حرفه اي به دليل هويت اسلامي، ملاك نهايي اخلاق و اصول راهبردي آن را از قرآن و روايات بدست مي آورد و روش تعليم اخلاق و زبان آموزشهاي اخلاقي را نيز از زبان وحي مي آموزد بنابر اين اخلاق حرفه اي كه بتواند توقعات ياد شده را بر آورد بايد در عين حرفه اي بودن ، اسلامي باشد و مراد از اسلامي بودن بهره مندي از منبع بسيار مهم قرآن و روايات است و البته اين به معناي بي نيازي از ساير منابع نيست.
امير المومنين علي (ع) اصولي را براي اخلاق حرفه اي بيان داشته اند كه آن چند چيز است(قراملكي،انديشه حوزه،سال هفتم، 75-76)
1.      حرمت انسان، يعني بدانيم انسان چه در سيماي كارگر، كارمند يا مدير و … محترم است.
2.      ارزش داوري در مورد رفتار انسان نه خود انسان
3.      آزادي انسان، آزادي يك ارزش اخلاقي است
4.      وفاداري، وفاداري به سازمان، گروه، افراد
5.      امانت، حفظ امانت اخلاقاً واجب است
مزيت وجود اخلاق حرفه اي
اخلاق حرفه اي نقش راهبردي در موفقيت معطوف به آينده سازمان دارد و دوري از آنها، سازمانها را سخت آسيب پذير و متضرر كرده است. دست يابي سازمان به اخلاق حرفه اي موجب مزيت استراتژيك مي شود. بخشي از هزينه هاي تبليغاتي را صرف اخلاقي سازي سازمان(كتابخانه) كنيد تا تاثير ژرف آن را در موفقيت سازمان تجربه كنيد. سازمانها از طرفي خواهان اخلاق اند و از طرف ديگر اخلاق ورزي و پايبندي به اخلاقيات را دردسر زا و مانع آفرين مي بينند و اين مهمترين مانع سازمانها در روي آوردن به اخلاق حرفه اي است. مشكل عمده سازمانها در اين مقام مهارت مواجهه با مسايل اخلاقي سازمان است.
( قراملكي.1382، 22)
ترويج اخلاق
شيوه هاي رايج در آموزش اخلاق در جامعه ما روش مستقيم است و اين شيوه ها فاقد كارايي لازم مي باشد. از آنجا كه اخلاق ورزي سبك زندگي است و ترويج اخلاق در سازمان (كتابخانه) به معناي يادگيري سبك خاص زندگي در سازمان (كتابخانه) است، آموزش هاي حين عمل اهميت فراوان دارند. اخذ مواضع اخلاقي در حين زندگي حرفه اي يادگيري اخلاق در كسب و كار را تسهيل مي كند. مواجهه فرد گرايانه با يادگيري اخلاق مانع كارايي آن مي شود. يادگيري  منجر به تحول در سازمان (كتابخانه) بر روش هاي آموزش اجتماعي مبتني است و چنين آموزشهايي روش هاي خاصي مي طلبد. هريك از ما در تحليل دقيق از چگونگي شكل گيري اخلاقيات خود سهم آموزش اجتماعي را بيش از روش هاي ديگر يادگيري مي يابيم. تاثير تفكر جمعي بر افراد را در امر آموزش نمي توان انكار كرد. بنابراين ، شيوه هاي مؤثر آموزش اخلاق در سازمان(كتابخانه) ، شيوه هاي غير مستقيم است و در بين آنها دو شيوه آموزش حين عمل و آموزشهاي اجتماعي و فر هنگي اهميت فراوان دارد ( قراملكي.1382، 385).
همانطور كه در بالا ذكر شد اخلاق حرفه اي داراي جوانب بسياري است كه نمي توان راحت از كنار آن گذشت بلكه در اين رابطه بايد نشستها و سخنرانيهايي بيشتر از آنچه تاكنون برگزار مي شده تدارك ديده شود و هم نيازمند حضور فعال خود كتابداران در اين جلسات و نشستهاست. تشكيل كارگاههاي دوره اي در اين زمينه و كلاسهاي ضمن خدمت هم مي تواند مفيد واقع شود زيرا كتابداران خود بايد پي به اهميت وجود اصول اخلاق حرفه اي مدون و مكتوب ببرند و خود را ملزم به رعايت اصول منشور اخلاق حرفه اي بدانند.
منشور اخلاق حرفه اي مي تواند براي كتابداران وحدت رويه ايجاد كند، باعث اعتبار و معرفي بهتر حرفه كتابداري به جامعه شود، مسائل اخلاقي حرفه كتابداري راحتتر حل شود، كتابداران رفتارهاي خود را از حالت سليقه اي خارج كرده بر طبق اصول حرفه اي عمل كنند، مراجعان در برخورد با كتابداران حقوق خود را بشناسند،تصميم گيري در موقعيت هاي دشوار براي كتابدار آسان تر شود

برچسبها: , , , ,

    ۲ نظر

  • طاهري گفت:

    از خانم صدري كه در زمينه اخلاق حرفه اي كتابداري پايان نامه نوشته و زحمات زيادي در اين زمينه متحمل شده اند تشكر و قدرداني مي نمايم.انشاالله در تمام مراحل زندگي موفق و مويد باشند

  • مریم گفت:

    با سلام من نیازمند منابع این مقاله هستم لطفا اطلاعات کامل کتابشناختی این مقاله را در دسترس قرار دهید
    باتشکرد

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك