جامعه اطلاعاتی یا جامعه معرفتی : چالشها و فرصتها

كتابداري و اطلاع رساني — توسط در اردیبهشت ۳۱, ۱۳۸۹ در ۵:۴۷ ق.ظ

چكيده

از آنجایی که جامعه امروز ما دائما” در حال تغییر و پیشرفت است، این تغییرات باعث بوجود آمدن جامعه ای تحت عنوان جامعه اطلاعاتی یا به تعبیری جامعه معرفتی یا دانشی گردیده است.جامعه ای که الگوهای زندگی، شغلی، آموزشی، تجاری،و حتی اوقات فراغت آن متاثر از پیشرفت اطلاعات است.در این جوامع اطلاعات حرف اول را میزند؛ از این رو مهمترین مولفه آن اطلاعات و مهمترین کارگزار آن تکنولوژی اطلاع رسانی است.لذا جهت بهره برداری از جامعه اطلاعاتی نیازمند مهارتهایی هستیم که تحت عنوان سواد اطلاعاتی، سواد کتابخانه ای، و چگونگی اطلاع یابی از آنها یاد می شود.جامعه اطلاعاتی مانند هر پدیده جدیدی فرصتها و چالشهایی را با خود به همراه دارد، که در قسمت پیشنهادات ضمن اشاره به پیشنهادهای یونسکو راه حل هایی چند برای بهره گیری بیشتر و کاهش چالشها ارائه شده است.

مقدمه
دنياي امروز وارد دور جديدي از روابط و قواعد شده است و ما در آستانه ورود به دنياي ديگري هستيم. دنيايي كه آن را فوق مدرن ناميده‌اند. ويژگي دنياي مدرن چيرگي وسايل ارتباط جمعي بصورت مونولوگ است. تلويزيون، راديو، نشريات و… همه ابزارهاي اطلاعات رساني مدرن هستند ولي اينترنت و نظم نوين اينترنتي ويژگي ديالوگ بودن را داراست. در تلويزيون ما بيننده‌ايم. در كتاب خواننده‌ايم و در راديو شنونده‌ايم ولي در اينترنت ما مي‌بينيم، مي‌خوانيم و مي‌شنويم و نقد مي‌كنيم، پاسخ مي‌دهيم، سايت شخصي مي‌سازيم، در راي‌گيري‌هاي ماشيني (Voting) شركت مي‌كنيم و حضور داريم.
انقلاب فناوري اطلاعات در سالهاي اخير تاثير فراواني بر جريان تحولات اجتماعي و اقتصادي در سراسر كره خاكي گذاشته است.صاحبنظران در صددند با عناوين مختلفي مانند عصر فرا صنعتي و عصر جهاني شدن جامعه فعلي را تعريف كنند.نقش و اهميت فزاينده كاربرد اطلاعات باعث شده تا برخي از كشورهاي صنعتي جهان در رديف جوامع اطلاعاتي به حساب آيند. در اين گونه جوامع كيفيت زندگي به اطلاعات و بهره وري از آن متكي است.فناوري شبكه ،فناوري ارتباطات دور ، سيستم هاي رايانه ،مخابرات،ذخيره اطلاعات، اينترنت،چندرسانه اي ها، نرم افزارها،و انواع مختلف فناوريهاي ديگر را شامل ميشوند.بنا براين جامعه اطلاعاتي مبتني بر شبكه و فناوري اطلاعاتي است.در اين جوامع بر خلاف كشورهاي صنعتي كه اساسا” به قدرت مكانيكي وابسته بودند همه چيز نيازمند رايانه و عصر اطلاعات است.

تاریخچه

از دهه 1970 به بعد در غرب و بويژه در برخي از كشورهاي پيشرفته تحولات عظيمي در زمينه اطلاعات و اطلاع رساني صورت گرفته است.در دهه 1980 كامپيوتر وارد خانه‌ها و ادارات شد، تشكيلات اقتصادي داراي بخش اطلاع‌رساني گرديد و داد و ستدهاي جهاني و بين المللي در طول شبانه روز از طريق شبكه هاي ارتباطي با سرعت بيشتري صورت مي پذيرفت و عامل تعيين كننده‌اي در زندگي مردم به شمار مي‌رفت. در دهه 1990 مردم با ساعات كار كمتر، بازده كاري بيشتري را ارائه مي دهند و كارهاي اداري، بدون تبادل كاغذ صورت مي پذيرد، درست مانند كلبه الكترونيكي كه در اين دهه بيش از يك افسانه مي نمايد . انقلاب الكترونيكي در اواسط سده بيستم و رشد روز افزون كاربرد ريزپردازنده هاي الكترونيكي در محصولات مختلف و همچنين كاهش بهاي تمام شده آنهااز يك سو و نياز بشر به استفاده از اطلاعات از سوي ديگر موجب پديد آمدن موج اطلاعات و پدید آمدن جامعه ای تحت عنوان جامعه اطلاعاتی گرديد.

در این راستا تعاریفی چند از اندیشمندان را در مورد جامعه اطلاعاتی بیان کرده وبه مقایسه جامعه اطلاعاتی با جامعه معرفتی می پردازیم.

تعاريف جامعه اطلاعاتي

متفكران و صاحبنظران زيادي مانند تافلر ، شيلر،مارتين، ليوتار و …تعاريف خود را در اين حوزه ارايه داده اند از اين ميان ويليام مارتين در زمره اولين كساني است كه موضوع جامعه اطلاعاتي را مطرح نموده است.او معتقد است كه هرچند واژه جامعه اطلاعاتي از دهه 1980 به بعد متداول گشته است ولي تعريف واحدي از آن ارائه نشده است.به عقيده وي “جامعه اطلاعاتي جامعه ايست كه در آن كيفيت زندگي همانند چشم اندازهاي تحولات اجتماعي و توسعه اقتصادي به ميزان زيادي به اطلاعات و بهره برداري از آن وابسته است.”(شعباني،1385)

جامعه اطلاعاتی و جامعه معرفتی
واژه چامعه اطلاعاتی و جامعه معرفتی غالبا” به طور قابل معاوضه ای به کار میروند تا فاکتورهای چنین جوامعی را بدین صورت مشخص کنند:
1- دانش عامل تولید است
2- فرهنگ تولید دانش با سطح بالای آموزش حمایت می شود
3- تمرکز بر روی محتوای دانش ست نه صرفا” به کارگیری فناوریهای جدید
4- اندازه گیری کیفی استفاده و دسترس پذیری به جوامع اطلاعاتی مدرن
5- تعداد دانشمندان یک کشور
6- مبانی که صرف تحقیق و توسعه به عنوان درصدی از پیشرفت تولیدات داخلی شده است.
7- توانایی تولید و صدور تکنولوژی بالا

اخیرا” گرایشی جهت استفاده از واژه جامعه معرفتی به جای جامعه اطلاعاتی بوجود آمده است.این بدین دلیل است که knowledge بر منابعی دلالت می کند که غنی تر ،سازمان یافته تر،پیچیده تر،و کیفی تر از Information است.زمانی که واژه جامعه معرفتی را به جای جامعه اطلاعاتی در نظر میگیریم تغیراتی لحاظ می شود که عبارتند از:

Knowledge society Information society

Knowledge technologies (e.g. collaborative software)
Production
Analysis, evaluation
Content
Judgment
Texts
Outcomes
Quality
Validity
Truth, trust
Information and communication
technologies
Collection
Dissemination
Packages
Measurement
Facts
Outputs
Quantity
Reliability
Accuracy

بنابراین جامعه معرفتی به عنوان جامعه ای که در چهارچوب اقتصادی کار می کند تعریف می شود.

دایره المعارف کتابداری و اطلاع رسانی جامعه اطلاعاتي را از جنبه هاي زير بررسي نموده و مورد توجه قرار داه است:
1- ديدگاه فناورانه
مطرح ترين تعريف جامعه اطلاعاتي بر ديدگاه فناورانه بنا شده است.ارتباط رايانه و مخابرات و تاثير اين دو در تمامي اركان زندگي انواع گوناگوني از اطلاعات را ايجاد كرده اند كه به صورت رقمي درآمده است.و پيشرفتهاي اخير در ذخيره و بازيابي اطلاعات منجر به كاربرد فناوريهاي اطلاعاتي در تمامي اركان زندگي روزمره گرديده است. امروزه پديده هاي كم و بيش آشنايي همانند تجارت الكترونيك ،دولت الكترونيك،آموزش مجازي و بانكداري الكترونيكي از علائم جامعه اطلاعاتي محسوب ميشوند و همگي نشان ميدهند كه فناوري با تغيير بنيادين منجر به شكل گيري نوع جديدي از جوامع تحت عنوان جامعه اطلاعاتي شده است.
2- ديدگاه اقتصادي
اقتصاد مبتني بر اطلاعات، اساسا” نوعي اقتصاد خدماتي است كه با ساير جنبه هاي اقتصادي تفاوت كلي دارد . در نظام هاي اقتصادي پيشرفته كسب و كارهاي خدماتي مبتني بر اطلاعات و دانش، روز به روز در موقعيت بهتري قرار ميگيرد به طوري كه ميتوان گفت: امروزه ادامه فعاليت بازارهاي جهاني بدون كمك و استفاده از قدرت رايانه ها امكان پذير نمي باشد.
3-ديدگاه فرهنگي
در جهان كنوني از نظر حجم اطلاعات در گردش افزايش شگفت انگيزي رخ داده به نحوي كه ما با پديده انفجار اطلاعات روبرو هستيم.كه اين امر خود باعث شده بسياري از مردم به طور قابل توجهي به اطلاعات دسترسي پيدا كنند.در اين ميان برخي از كلمات مانند “دور ” معناي قديمي خود را از دست داده اند چراكه ارتباطات واژه online را به رقابت از “دور” مطرح ساخته است.
4- ديدگاه شغلي
در اين ديدگاه يك استدلال ساده وجود دارد و آن اين است كه ما زماني به يك جامعه اطلاعاتي ميرسيم كه برتري ازآن مشاغل اطلاعاتي باشد.

5- ديدگاه مكاني
در اين ديدگاه تاكيد عمده بر شبكه هاي اطلاعاتي است كه كه بعد مكان زمين و فضا را از بين برده و دسترسي به گزينه هاي دست نيافتني را امكان پذير ميسازد.

علی رغم وجود این طبقه بندی و مطرح شدن آن در بسیاری از متون ، فرانک وبستر در مقاله خود به نقد این 5 دیدگاه پرداخته و نکات جالبی را یاد آورشده است. رویکرد او به مفهوم جامعه اطلاعاتی بدین قرار است:

1- ديدگاه فناورانه:

مسائل مطرح شده در این بخش که ارتباطات رایانه و مخابرات را جزءلاینفک جامعه اطلاعاتی میداند اولین چالش را در ذهن وبستر برانگیخته است. او معتقد است اگر تمامی ارکان این جامعه بر پایه ارتباطات و رایانه است چرا به جای جامعه اطلاعاتی مفهوم عصر خودکار یا جامعه تکنولوژی پیشرفته ،جامعه سایبر عصر ربوتیک را به کار نبریم؟! و اصلا” چه دلیلی دارد جامعه ای را که مبتنی بر ارتباطات است به جای جامعه ارتباطی جامعه اطلاعاتی بخوانیم؟

2- ديدگاه اقتصادي
در اینجا میتوانیم زیر رده های از اطلاعات تحت عنوان اقتصاد اطلاعات را داشته باشیم. تئوری های داده شده در جامعه اطلاعاتی به انداره گیری کمی اطلاعات توجه کرده اند و در حقیقت ارزش اطلاعات در این جامعه به درستی مفهوم نشده است.

3- دیدگاه فرهنگی
ما در عصر رسانه ها زندگی میکنیم و رسانه ها باعث گسترش ارتباطات و اطلاعات در بین جوامع گشته اند. اما همین امر پدیدهای تحت عنوان انفجار اطلاعات را بوجود آورده است که در بسیاری از موارد دیگر معنای اطلاعات برای بسیاری قابل درک و فهم نیست و در بسیاری از مواقع از قافله اطلاعات عقب می ماینیم و نمیتوانیم خود رابا این موج همراه کنیم.

4- دیدگاه شغلی
بسیاری از مشاغل اطلاعاتی مانند وکلا و معلمان نسبت به بسیاری از مشاغل غیر اطلاعاتی مانند سوپر مارکت داران،کارگران کارخانه ها و مشاغلی از این دست استفاده کمتری از فناوری اطلاعت می کنند.
دانشمندان علوم اجتماعی درمورد پیچیدگی جزییات مشاغل افراد چیز زیادی نمیدانند و در واقع نمیتوانیم نوعی تقسیم بندی به صورت کار اطلاعاتی و کار غیر اطلاعاتی داشته باشیم.این نقد مطرح می شود که اگر در جامعه اطلاعاتی برتري ازآن مشاغل اطلاعاتي پس تکلیف سایر مشاغل چه می شود و اینکه اصولا” چه تعاریفی از مشاغل اطلاعاتی شده و آیا آنها واقعا” دقیق هستند؟

5- دیدگاه مکانی

این حرکت سریع به سوی شبکه های ارتباطی و اطلاعاتی بسیاری از افراد و حتی مشاغل را دچار سرگردانی نموده است.در چنین حالتی برررسی کیفیت اطلاعات و حتی صحت آن بسیار دشوار می شود و موجهای اطلاعات نادرست به خاطر ماهیت شبکه خیلی سریع در سراسر جهان پراکنده میشوند.

علاوه بر این او معتقد است که تعریف جامع و مانعی از اطلاعات وجود ندارد ودر چنین حالتی ما قادر نیستیم به راحتی بحثی را تحت عنوان جامعه اطلاعاتی مطرح کنیم.

مولفه ها و كارگزاران جامعه اطلاعاتي

همانطور كه از نام جامعه اطلاعاتي بر مي آيد مهمترين مولفه اين جامعه اطلاعات، و مهمترين كارگزار آن تكنولوژي اطلاع رساني است. در اين ميان اطلاع رساني ملي مهمترين ركن شبكه اطلاع رساني را تشكيل ميدهد. نظامهاي اطلاع رساني مجموعه هدفمندي از عناصر مادي (نهاد ملي اطلاع رساني،نيروي انساني،تجهيزلت،سخت افزاز،متون و مدارك) و غير مادي(قوانين ، مقررات،آيين نامه ها ، استانداردها،ضوابط و شرايط مورد توافق) است كه در جهت تحقق اهداف نظام ملي اطلاع رساني به تعامل و سازگاري ميرسند.(محمدي اصل،81)

ساختار جامعه اطلاعاتي

با الهام از پارسونز ساختار جامعه اطلاعاتي در چهار سطح اقتصادي،سياسي،اجتماعي، و فرهنگي مطرح ميشود.در سطح اول جامعه اطلاعاتي مبتني بر اقتصاد اطلاعات يا به عبارتي صنايع اطلاعاتي است.در سطح دوم سياست جامعه اطلاعاتي وتاثير نوآوريهاي جديد اطلاع رساني،شبكه ها ، تسريع در مبادله اطلاعات بر برنامه ها و طرح ها مطرح ميشود.در سطح سوم سخن از تلفيق نظام هاي اجتماعي و جامعه اي در جامعه اطلاعاتي است؛ و سرانجام در چهارمين سطح توجه به فرهنك در ساخت جامعه اطلاعاتي مطرح ميشود. (جناب زاده،1387)

زيرساختهاي فني- اجتماعي جامعه اطلاعاتي
محققان براي استقرار جامعه اطلاعاتي عوامل بسياري را بيان ميكنند كه مهمترين آنها به شرح زير است:
– زيرساختهاي ارتباط از راه دور
– زيرساختهاي مرتبط با دانش
– زيرساختهاي فناوري رابط اطلاعات

زيرساختهاي ارتباطي بيان كننده شبكه هايي است كه به طور فيزيكي انتقال و ارتباط را تامين ميكنند و بيشتر ناظر به وجه سخت افزاري تحقق جامعه اطلاعاتي است. زيرساختهاي مرتبط با دانش معطوف به سازمان،روشها،و پردازش اطلاعاتي است كه مورد نياز كاربران مختلف بوده و بيشتر ناظر به انديشه اي خلاق و خبرگي متخصصان انديشمندان و فناوران است.
و نهايتا” زيرساختهاي فناوري رابط اطلاعات نمادي از محيطي است كه در آن هنجارهاي مشترك و مبادلات باز و متعامل تحقق مي يابد. .( سریر افزار،1387)

ويژگي هاي جامعه اطلاعاتي
با عنایت به موارد فوق جامعه اطلاعاتی شامل ویژگیهایی می شود که این ویژگیها در مفهوم جامعه اطللاعاتی مستتر است.

از ويژگيهاي جامعه اطلاعاتي ميتوان به طور خلاصه به وابستگي رشد اقتصادي به تحولات فني در عرصه اطلاعات و بازسازي صنعت با فناوري اطلاعات اشاره كرد.
شايد مهمترين ويژگي جامعه اطلاعاتي وجود يك زيرساخت پيشرفته اطلاعاتي و ارتباطي است كه بايد در خدمت تحقق هدفهاي كل نظام اجتماعي در تمامي ابعاد آن باشد. (خوارزمي،1385)
اما به طور كلي جهت تحقق يك جامعه اطلاعاتي پيش شرط هايي لازم است كه عبارتند از:

1- دسترسي همگاني به اطلاعات به صورت انبوه
2- در اكثريت بودن نيروي كار جوامع صنعتي پيشرفته در بخش علمي يا بخش اطلاعات
3- دستيابي به تكنولوژي مدرن و كاهش شكاف ديجيتالي
4- تكنوين فرهنگ اطلاعات در جامعه مبتني بر انجام كارهاي پژوهشي

مهارتهای اطلاعاتی در جامعه اطلاعاتی

در جامعه اطلاعاتی مفهوم جدیدی از سواد را تحت عنوان سواد اطلاعاتی داریم.مارتین تسنر شخصی بود که اصطلاح کاربردی سواد اطلاعاتی را پیشنهاد کرد و آن را اینطور تعریف نمود: ” سواد اطلاعاتی توانایی موثر دسترسی و ارزشیابی اطلاعات برای رفع نیاز اطلاعاتی است که با آن روبرو هستیم.” در نتیجه برای این دسترسی به اطلاعات نیاز به مهارت داریم.مثلا” جهت استفاده از منابع کتابخانه نیاز به سواد کتابخانه ای داریم که این سواد در هر دوره و زمانی دچار تغییر و پیشرفت می شود.تمرکز بایستی به جای بازیابی اطلاعات ،بررسی چگونگی روش رسیدن به این اطلاعات باشد.

آزادی بیان و مطبوعات در جامعه اطلاعاتی

در جامعه اطلاعاتي که مدعي مردم‌سالاري (فراهم آوردن شرايط لازم و کافي براي آزادي بيان) و آزادي جريان اطلاعات است، کتابخانه‌ها در صورت داشتن سامانه‌هاي اطلاعاتي پيشرفته امکان دسترسي همه اعضاي جامعه به اطلاعات را فراهم، و به اين ترتيب فاصله بين اغنيا و فقراي اطلاعاتي را کم‌تر مي‌کنند
آزادی اطلاعات حق دریافت اطلاعات از منابع دسترس پذیر است شکی نیست که انقلاب دیجیتال و پیشرفت اینترنت تاثیر عمیقی بر روی آزادی بیان و آزادی مطبوعات داشته اند.اینترنت مسئول جریان آزاد اطلاعات است. (Hubard,2008) آزادی بیان دست کم در مقام نظر اجازه میدهد هر عقیده ای بدون محدودیت بیان شود ولی این آزادی،محدود به چهارچوبهای مقررات ملی و به میزان کمتر قوانین بین المللی است.آنچه باعث تمایز آزادی مطبوعات با آزادی بیان می شود این است که آزادی مطبوعات تا حد زیادی با معیارهای اخلاقی و اقتصادی تعریف می شود که توسط متخصصان رسانه ها و صنعت رسانه تدوین میگردد. این آزادی اساسا” عبارتست از آزادی گردآوری ، آماده سازی ،انتشار و اشاعه اطلاعات بدون محدودیت؛ مگر اینکه این محدودیت محدودیت اخلاقی باشد.آزادی مطبوعات در جامعه از طریق گردش آزاد اطلاعات توسط شیوه های سنتی پژوهش تحقق می یابد.جامعه اطلاعاتی خصوصا” از طریق استفاده از اینترنت و ارتباطات پست الکترونیکی نشان داده که اختیارات قانونی کشورها برای پرداختن به موضوع آزادی بیان در ورای مرزهای ملی تا چه میزان ضعیف است. (جامعه اطلاعاتی در آینه پژوهش،1384)

آزادی بیان دست کم در مقام نظر اجازه میدهد هر عقیده ای بدون محدودیت بیان شود ولی این آزادی محدود به چهارچوبهای مقررات ملی به میزان کمتر قوانین بین المللی است.

فرصتها
تکنولوژی های ارتباطی و اطلاعاتی جدید فرصتهای بسیاری مانند باز کردن فضای گفتگو ،مشارکت و خلاقیت را برای جوامع متمدن ایجاد نموده اند.اما دولتها در نقاط مختلف دنیا به این فرصتها به عنوان تهدید نگاه می کنند وسعی در کنترل یا محدود کردن اینترنت دارند. باید توجه داشت که حق دسترسی به اطلاعات نقش عظیمی در تولید دانش دارد .جریان آزاد اطلاعات و دانش جهت تحقیق و توسعه(R&D) ، افزایش تحصیلات بالاتر ،و همچنین در تولید دانش و ابداعات و برآورده کردن تقاضاهای جدید نقش مهمی را ایفا می کند ؛که تمامی این موارد منجر به سرمایه گذاری در تولید دانش می شود. (lor,2008) .
محيط ديجيتالي فرصت‌هايي را براي تجارت الکترونيکي و شکل‌هاي جديد بازاريابي و پيشرفت در زمينه بازارفراهم آورده است. (فدایی عراقی،1385)

چالشهای جامعه اطلاعاتی

در جامعه امروز پیشرفتهای تکنولوژیکی چالش جدیدی را به سیستم های قدیمی ارائه کرده اند.این پیشرفتها در مدارس، دانشگاهها، رسانه ها،و به طور کلی در فرهنگ و تمامی ابعاد جامعه به کار میروند.موسسات قدیمی ممکن است تاحدی به علت نامرتبط بودن و قدیمی بودن در معرض خطر قرار بگیرند. (Hubard,2008)
چالش مهم دیگر شکاف دیجیتالی است اصطلاح شکاف ديجيتالي(Digital Divide)صورت مختصري براي بيان نابرابريهاي بين المللي در زمينه دسترسي به تکنولوژي اطلاعات و ارتباطات و هزینه بالای دسترسی به آن مي باشد.به عبارت ديگر مي توان اذعان داشت تا اندازه اي شکاف مذکور نشانه اي از تهديد قدرتهاي نيرومندي است که جهان را در قرن بيست و يکم به پاره اي نابرابر از نظر دسترسي به اطلاعات تقسيم مي کنند. استفاده‌ از كامپيوتر نمي‌تواند فاصله‌ زياد ميان‌ كشورهاي‌ فقير و غني‌ را برطرف‌ سازد مگر آنكه‌ دسترسي‌ كشورهاي‌ در حال‌ توسعه‌ به‌ اينترنت‌ و افزايش‌ توان‌ مالي‌ آنان‌ به ‌ميزان‌ زيادي‌ موجبات‌ بهبود زيرساختهاي‌ ارتباطي‌ را فراهم‌ آورد.
دولتها
جهانی شدن یکی از عوامل اصلی گسترش آزادی بیان است و فناوریهای نوین به طرز چشمگیری این آزادی را وسعت بخشیده اند. بسیاری از حکومتها در پی سازوکارهای جدیدی ( مثل شیوه های تصفیه مطالب) هستند که قادر به حفظ معیارهای سامان بخش محتوا و کیفیت اطلاعات در محیط نوین دیجیتال باشد.
زبان
زبان همواره به مثابه یک پل ارتباطی عمل نموده است.ندانستن زبان به معنای خیلی ساده برابر با از دست دادن اطلاعات و عدم توانایی در استفاده از آن است.لذا عدم آشنایی با زبان غالب در تولید مدارک که در حال حاضر زبان انگلیسی است هم باعث افزایش شکاف دیجیتالی شده و هم فرد را از دستیابی به اطلاعات باز میدارد.
حق مولف در محیط دیجیتال
در جامعه اطلاعاتی دامنه قوانين حق مؤلف نيز از محدوده نشر چاپي و رسانه‌هاي ديد و شنودي فراتر مي‌رود و نظام‌هاي اطلاعاتي رايانه‌اي و شبکه‌ها را نيز شامل مي‌شود. در نتيجه، حمايت از مالکيت فکري و حق مؤلف در سطح بين‌المللي ضروري مي‌نمايد.در حقيقت کتابخانه‌هاي ديجيتالي تحت وب به اين دليل شکل گرفتند که توانستند دسترسي آزاد به منابع اطلاعاتي را سريع، کامل و به هر شکل براي مراجعان با هر شرايط اجتماعي فراهم کنند و با اشتراک منابع و پرداخت اجاره‌بهاي پايگاه‌هاي اطلاعاتي به طور گسترده‌تر به خدمات اطلاع‌رساني و اشاعه اطلاعات online بپردازند. اين مهم زماني ميسر است که دولت‌هاي کشورهاي در حال توسعه هزينه کتابخانه‌ها را متقبل شوند و حتي‌الامکان دسترسي آزاد و رايگان به اين پايگاه‌ها را براي محققان و کاربران خود فراهم آورند. فناوري‌‌هاي جديد باعث کمک به انتشار محتواي ديجيتالي در بستر اينترنت شده‌اند. چالش‌هاي فراروي توزيع سنتي باعث تلاش براي ايجاد کانال‌هاي تأميني‌اي چون فناوري‌هاي محتواي همراه (همواره در دسترس)، چاپ برحسب تقاضا،و مخازن محتواي ديجيتالي برخطمي‌شوند.(فدایی،1385)
فناوري‌هاي ديجيتالي جديد، کاربرد‌ها و استفاده دوباره (مانند کپي کردن و ارتباطات) را آسان مي‌کنند. کپي‌هايي که به دست مي‌آيند با همان کيفيت نسخه اصلي است و انگيزه را براي خريد نسخه اصلي کم مي‌کند.
فضاي سايبر اشاعه و استفاده دوباره از مواد اطلاعاتي، توزيع برتر از طريق اينترنت و محيط‌هاي شبکه اي را فراهم مي‌سازد.

نتيجه گيري

جامعه اطلاعاتي جامعه ايست كه بخش اعظم پيشبرد كاري آن بعهده جريان اطلاع رساني است ، اين جامعه با فعاليتهاي خويش زمينه ساز ايجاد تغييرات در عملكرد ساير بخشهاي علمي، اقتصادي، خدماتي، فرهنگي، و سياسي، ميگردد.اما بايد توجه داشت كه ارائه اطلاعات مساوي با كاربرد آن نخواهد بودچرا كه در واقع ميتوان اطلاعات را به سطوح فراملي صادر كرد ولي استفاده ملي از آنها منوط به وجود امكانات و تجهيزات عملياتي است .(جناب زاده ،1387) ؛نکته مورد قبول همگان این است که جامعه اطلاعاتی و بویژه استفاده از اینترنت فرصتهای چشمگیری را برای ترویج بیان آزاد و تنوع عقاید و نیز بسط آزادی مطبوعات فراهم کرده است. و نیز بایستی توجه داشت که جامعه اطلاعاتی نیازمند مهارتهای تکنیکی و سواد اطلاعاتی است و کتابخانه ها میتوانند حلقه مفقوده این نقاط پراکنده در جامعه اطلاعاتی باشند.بایستی سوال کردن را بیاموزیم، ارزش اطلاعات را بفهمیم تغییرات را بسنجیم و در همه حال به دنبال رشد جامعه باشیم.اما در عین حال توجه داشته باشیم که جامعه اطلاعاتی در اصل یک جامعه مبتنی بر ارتباطات است و دیدگاه هایی که در این زمینه مطرح می شود به صورت آراء آرمانگرایانه هستند و جامعه اطلاعاتی را یک مدینه فاضله می دانند.از این رو بهتر است با تعمق و تفکر به این مفهوم پرداخته شود تا دچار تکنولوژی زدگی نشویم و اجازه دهیم فرهنگ استفاده و کاربرد فناوریها همزمان با آن یا حتی زود تر از خود تکنولوژی وارد و پذیرفته شود تابا چالشهای کمتری رو بروگردیم.

پیشنهاد

پیشنهاد می شود جهت کاهش چالشهایی که در گذر به سوی جامعه اطلاعاتی با آن روبرو هستیم ،بدوا” سیاست و نگرش دولتها در خصول جریان آزاد اطلاعات و دستیابی همگانی به اطلاعات تغییر نماید.جامعه مزایای استفاده از تکنولوژی مدرن را بپذیرد و سعی کند مسیر گذر از مرحه سنتی به مرحله مدرن را با کمترین چالش طی کند.( جامعه اطلاعاتی و حفظ گونه های آن،1383) ؛ میراث فرهنگی حفظ شود و با ورود به جامعه جدیدهویت گذشته از دست نرود بلکه به آن پیوند زده شود. جامعه بایستی میراث فرهنگی را با تمام روشهای مناسب از جمله دیجیتال سازی برای آینده به خدمت گرفته وحفظ کند.بایستی سیاستهایی جهت پر کردن شکاف دیجیتالی که یکی از مهمترین عوامل بازدارنده حرکت به سوی جامعه اطلاعاتی است اتخاذ گردد؛و در انتها بحث حفاظت از مالکیت معنوی مورد توجه قرار بگیرد و راهکارهای لازم برای آن ارائه شود.
و پیشنهادات یونسکو در پاسخ به چالشهای عمده ای که بر سر راه ساختن جوامع معرفتی وجود داردبدبن ترتیب است :
– کاهش شکاف دیجیتالی است که موجب برجسته تر شدن نابرابریها در زمینه توسعه می شود وبسیاری از گروهها و کشورها را از مزایای اطلاعات و دانش محروم می کند بایتی کم یا برطرف شود.
– تضمین جریان آزاد اطلاعات ،دسترسی عادلانه به داده ها و اطلاعات،که بهترین شیوه ها در جامعه اطلاعاتی هستند وجود داشته باشد.
– اجتماعی بین المللی در مورد هنجارها و اصول جدید ایجاد شود.

منابع و ماخذ:

جامعه اطلاعاتی در آینه پژوهش.ترجمه حمید جاودانی.تهران:کمیته ملی یونسکو،1384.

جامعه اطلاعاتی و حفظ گونه های فرهنگی(1383). دسترس پذیر در : www.irantelecom.ir
جناب زاده،رويا(1387).”رویکردی به جامعه اطلاعاتي”. اطلاع يابي و اطلاع رساني،ش 10 .مرداد 1387.

خوارزمي،شهيندخت|(1385). “ايران و جامعه اطلاعاتي”.دسترس پذير در: www.irantelecom.ir

سريرافراز،محمد.”كالبد شناسي تعامل جامعه اطلاعاتي و اقتصاد ديجيتالي در عصر حاضر”.اطلاع يابي و اطلاع رساني،ش 10 . مرداد 1387.

شعباني،احمد(13855).”جامعه اطلاعاتي ايران و چالش هاي روياروي آن “. دسترس پذير در:
www.irantelecom.ir

فدایی عراقی،غلامرضا(1385).”حق مولف در محیط دیجیتال”دسترس پذیر در:
www.irandoc.ac.ir/data/E_J

کفاشان،مجتبی.مدیریت تغییر کتابخانه ها چالش سده21.تهران:کتابخانه رایانه ای،1385.

محمدي اصا،عباس.”جامعه در عصر اطلاعات”. اطلاعات سیاسی – اقتصادی.دوره17.شماره 102. (مهر- آبان 1381).

نشاط،نرگس(1385).”جامعه اطلاعاتی”. دسترس پذیر در : www.daka.nlai.ir

Arko-Cobban,Albert(2008) , The right of access to information : opportunities & challenges for civil society and good governce in south Africa, [on-line], Available at: http:// www.iflsagepub.com/cgi/content/abstract 34/2/180 (October 2008)

Hubbard,Susan(1997) , Information skils for an information society,[on-line], Available at: http://www.Eric Digest.com/ID 327216,( October 2008)

Webster,Frank(2003), information society, encyclopedia of information and librarianship science,vol2,p 1338-1355 ( December 2008)

lor,peter John(2007) , Is a knowledge society possible without freedom of access to information? , [on-line] , Available at:
http://gis.sagepub.com/cgi/content/abstract/33/4/387. pdf (October 2008)

Sejersted,Francis(2008), Fredom of information in a modern society,[online], Available at : http:// www.iflsagepub.com/cgi/content/abstract/31/4/301 (october 2008)


برچسبها: , , , ,

    ۲ نظر

  • غيوري گفت:

    در متوني كه من ديدم جامعه اطلاعاتي متفاوت از جامعه معذفتي تعريف شده است. جامعه اطلاعاتي با فناوري هاي اطلاعات درارتباط است ولي جامعه معرفتي با توسعه ارتباطات بيشتر عجين شده است.

  • هدی گفت:

    اصلا مطالب به درد بخور و جامع نیست و قابل استفاده هم نیستن

پاسخ بدهيد

دنبالكها

ارسال دنبالك